ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਚੌਕਸ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਵਣ ਵੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਗਦਾ ਤੇ ਮੁੰਗੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਇਹ ਜੰਗ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚੱਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਇੱਕ ਪਲ—even ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ 108ਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਮਹਾਂਤਮ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਰਘੁਵੀਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, "ਵੀਰ, ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਉਸ ਦੀ ਮਾਰ ਲਈ, ਵੰਸ਼ਜ ਤੀਰ ਛੱਡੋ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਮਾਤਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀਸ ਕਰਦਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਹੀ ਤੀਰ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਇਸ ਤੀਰ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ, ਨੋਕ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਅਤੇ ਧੜ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਭਾਰ ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਚਮਕ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਪੰਛੀ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ੀਲ ਸੱਪ ਵਾਂਗ, ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਰ ਦਰਵਾਜੇ, ਕਿਵਾੜ, ਪਹਾੜ ਤੋੜ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਖੂਨ ਤੇ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਸੁਖੜ, ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਸਭ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸੀਸ ਕਰਦਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੌਤ ਤੇ ਭੈ ਲਿਆਉਂਦਾ, ਕਾਂ, ਗਿੱਧ, ਬਗਲੇ, ਸਿਆਲ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦਾ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਨੰਦਨ ਵਨ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਤੀਰ, ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੈ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਤੀਰ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਧਨੁ ਤੇ ਚੜਾ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਘੁਵੀਰ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਫਿਟ ਕੀਤਾ, ਤਮਾਮ ਜੀਵ ਡਰ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਗਈ। ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਤੀਰ, ਜੀਵ-ਕੁੰਡੀ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਵਾਲਾ, ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਤੀਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਜਾ ਪਿਆ। ਤੀਰ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਿਆ। ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਤੀਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਤੀਰ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਰ-ਕੁੰਚ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ, ਜਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਜਾਨ ਜਾ ਚੁੱਕੀ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਜਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ। ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਦੇ ਰਾਤ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਹੁਣ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਰਹਿਤ ਤੇ ਡਰ ਗਏ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਵਾਨਰ, ਦਰਖ਼ਤ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੌਰਵ ਵਿੱਚ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਪਏ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ, ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਵੰਞੇ। ਫਿਰ, ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਉਠਾਉਂਦੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਦਫ਼ ਵੱਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ, ਰਘੁਵੀਰ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਰਘੁਵੀਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਰਘੁਵੀਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ, ਅੰਗਦ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲੀ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਸਮਾਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ ਕੰਬਣੀ ਰੁਕ ਗਈ, ਹਵਾ ਚਲਣੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਸਥਿਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗਾ। ਸੁਗਰੀਵ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਖਿਆਤ ਮਿੱਤਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਘੁਵੀਰ ਕੋਲ ਆਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।