ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਮਹਾਨ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਅਗਸਤਿ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਿਦਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸੱਤ ਰਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਰਤੰਡ ਹਨ। ਉਹ ਹੀਰਣਯਗਰਭ, ਠੰਡਕ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਰਵੀ, ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਅਦਿਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਠੰਡ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਵਰਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਜਲ ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜੀ ਰਾਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ, ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਣਹਾਰ, ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼, ਦਵਾਦਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ, ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਜੇਤੂ, ਭੂਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਯ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਯਾਨਕ, ਵੀਰ, ਚਿੱਟੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਚੰਡਤਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ, ਅਚੁਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਨੇਰੇ, ਠੰਡ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਰੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ, ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੇ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਸਾੜਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਦ ਸਭ ਸੁੱਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹਨ; ਉਹ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵਤਾ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਘਵ! ਜੋ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਕਲੇਸ਼, ਦੁੱਖ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਡਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਨਹੀਂ। ਏਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਜੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਗਸਤਿ ਮੁਨੀ ਆਏ ਜਿਵੇਂ, ਚਲੇ ਵੀ ਗਏ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਰਹਿ, ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਇਹ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਰਾਵਣ) ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ੧੦੬ਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ, ਉੱਚੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਜਾਪਦਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੂੰਜਦਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਝੰਡੇ ਨਾਲ, ਅਚਾਨਕ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਥ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਝੰਡੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਥ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਰਥ, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਜਲੀ ਪੈਂਦੀ ਤੇ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਵਾਂਗ ਵੱਕਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਣਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਤਲੀ, ਵੇਖ ਰਾਵਣ ਦਾ ਰਥ ਕਿੰਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ!” “ਇਹ ਜਦ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਯੁੱਧ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਉਠਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਡੋਲ੍ਹੇ ਬਿਨਾ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਗਾਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਲਾਉ। ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸਿੱਖਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।” ਮਾਤਲੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਾਰਥੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਥ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਦਬਾ ਕੇ, ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਲਏ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਯੋਧੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਗਰੂਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀ।