ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਥ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਮੋੜ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਵੈਰੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ," ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਭਲਾ ਚਿਤ ਰਖਣ ਵਾਲਾ ਰਥਵਾਹਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਝਿਡਕਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਨਰਮ ਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਨਾ ਡਰਿਆ ਹਾਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭੁਲਾਵਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਮਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਾ ਸੁਸਤ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੋਹ ਘਟਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਭੁਲਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਹਮ ਜਾਂ ਨੀਚ ਨਾ ਸਮਝੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਹੀ ਨਿਵਿੱਦਤ ਹਾਂ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਥ ਕਿਉਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਉਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਸ ਜਾਂ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਮੇਰੇ ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਥ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਥਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਗਾਂਵਾਂ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਈ ਅਸ਼ੁਭ ਸ਼ਕੁਨ ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਸਮਾਂ, ਥਾਂ, ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ, ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਜੰਗ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਜਾਂ ਉਚਾਈ-ਨੀਚਾਈ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਇਰਾਦੇ, ਆਉਣ ਜਾਂ ਮੋੜ, ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ—ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ! ਤੇਰੀ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਰਾਮ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਥਕਾਵਟ ਭਰੀ ਗਤੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇਂ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਨਿਭਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ।" ਰਥਵਾਹਕ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਬੜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਵਡਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਥਵਾਹਕ! ਰਥ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਰਾਘਵ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ। ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਹੱਥ ਦਾ ਗਹਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਰਥਵਾਹਕ ਨੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਾਇਆ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਜੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਆਦਰਨੀਯ ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ! ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਪਤ ਮੰਤ੍ਰ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। 'ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਦਯ' ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਿੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਦਾ ਜਾਪ ਕਰ, ਇਹ ਅਖੁੱਟ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਵਸਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ਿਵ, ਸਕੰਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮਹਿੰਦ੍ਰ, ਕੁਬੇਰ, ਸਮਾਂ, ਯਮ, ਸੋਮ ਤੇ ਜਲ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਤਰ, ਵਸੁ, ਸਾਧਿਆ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਰੁਤ, ਮਨੁ, ਵਾਯੂ, ਅਗਨੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਪ੍ਰਾਣ, ਰਿਤੂਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿਤਯ, ਸਵਿਤਾ, ਸੂਰਜ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਾਨੁ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੀਜ ਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਹਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਰਥਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ, ਰੂਪਕਾਰ, ਮਾਰਤੰਡ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਹੀਰਣਯਗਰਭ, ਠੰਢਾ, ਸੜਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਵੀ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਠੰਢ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਵਰਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਜਲ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗੋਲ, ਮੌਤ, ਭੂਰਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਲਾਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸਭ ਚਮਕਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜ, ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ, ਚਾਨਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਿਨ ਦੇ ਰਾਜਾ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਭੂਰੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਯ—ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਿਆਨਕ, ਵੀਰ, ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਈਸ਼ਾਨ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਨੇਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਠੰਢ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ ਨਾਸਕ, ਦੇਵ, ਚਾਨਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਦਿਤਯ ਹ੍ਰਦਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਆਸ਼ਾ ਮਿਲੀ।