ਇਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂਂ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਬੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪस्या ਦੇ ਤੇਜ ਕਾਰਨ, ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ‘‘ਹੇ ਦੇਵਤਾ! ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂ ਤੇਜ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।’’ ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿਓ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ! ਤੇਰੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਲੋਕ ਤੇਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।’’ ‘‘ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਕਮੇਈ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।’’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟ ਆਹਵਾਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ। ਮੈਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।’’ ਉਹ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਗੱਲ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵਾਪਸ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।’’ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਸਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹੀ ਹੋਵੇ।’’ ‘‘ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।’’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ; ਇਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਗਏ— ਤਦ ਜਨਕ ਜੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧਨਵੰਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ! ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ—’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।’’ ‘‘ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਬੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਰਾਮਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤ ਤੋਂ, ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਸੁਣੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਸਦਾ ਅਤੁੱਲ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ।’’ ‘‘ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਪਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹੁਣ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਦੌੜ ਵਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਕਲ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ! ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੋ; ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ—ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਤ ਹੋਏ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਰਘੁਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਪੂਜਨੀਯੋ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ।’’ ਜਨਕ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰੀਤ ਭਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਹਨ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਇਹ ਧਨੁਸ਼, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਛਾਓਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਓ; ਜਦ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।’’ ਜਨਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਇਹ ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ।’’ ‘‘ਦੇਵਰਾਤ, ਜੋ ਨਿਮੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਦੱਖਾ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ—’’ ‘‘‘ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।’’’ ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਭਵ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਅਨਮੋਲ ਧਨੁਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਖੇਤ ਜੋਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਮਾਟੀ ਦੀ ਲੀਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਉੱਠੀ...