ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਦਰ-ਦਰ ਹੋ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ਼ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਰਮਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਜੋਤੀ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤਪਸਵੀ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਾਜਪਦ ਵੀ ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਘੰਭੀਰ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਮਰੁਤਗਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਿਰੰ ਜੀਵਣ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਥੇ ਚਾਹੋ ਜਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੇ ਚਿਰੰ ਜੀਵਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਾਕਾਰ ਤੇ ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ। ਮੈਂ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੂਤ੍ਰ ਵਸੀਸ਼ਠਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੋ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਜੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ; ਇਹ ਹੈ ਸਦਾ ਅਟਲ ਧਰਮ; ਇਹ ਹੈ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਆਸਰਾ। ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ। ਤੁਸੀਂ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਿਲਾ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੋਂ, ਸਭ ਸੰਸਦ ਤੋਂ ਤੇ ਸਭ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸਿਆ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਗੁਣ ਅਪਾਰ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਦੌੜ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ; ਹੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਉਣਗੇ—ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਦਿਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜਨਕ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਵੱਡਿਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਛਿਆਠਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਜਨਕ ਨੇ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਮੰਨਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ।” ਜਦ ਜਨਕ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਹਨ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਉੱਤਮ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਖਾਓ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸੁਣੋ, ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ। ਦੇਵਰਾਤ, ਜੋ ਨਿਮੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਹ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।’” ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਭਾਵਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।