ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਖ਼ੂਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਪਰ, ਓ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੰਦਰ ਜੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਆਪ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬਚਾ, ਤਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਨ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਿਨਾ ਸਾਹ ਲਏ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਆ ਉਠਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਧੂੰਏਂ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਆ ਪਈ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਨੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਲਲਚਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਨਕਾ ਭੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ—ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਅਕੁਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਡੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਤਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਤੇਜ ਕਾਰਨ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਸੋਚ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਬ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਗਦਾਰੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ। ਜੋ ਉਹ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਵੇ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੇਰੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਮਰੁਤਗਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦੀ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਗਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ, ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ।" ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਾਕਾਰ ਤੇ ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ। ਮੈਂ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਂ ਹੋਵਾਂ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਣ। ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਰਵੋਚ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਗਣ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ, ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। "ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮ, ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ; ਇਹ ਹੈ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੈ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਜਨਕ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ—" "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।" "ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਤੋਂ, ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ, ਤੇ ਯਜ्ञਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਸੁਣੇ ਹਨ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਅਤੁੱਲ ਹਨ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਦੌੜ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣਾ। ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹੋ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਕ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਜਨਕ ਜੀ, ਆਨੰਦਤ ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਛਿਆਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਸਵੇਰ ਹੋਈ, ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਬੁਲਾਇਆ। ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤੇ।