ਹਨੁਮਾਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾ ਕੇ ਆਇਆ। ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਅਰਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਇਹ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੀ ਚੋਟੀ ਹੀ ਲੈ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਵਾਯੂਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਜੜੀਬੂਟੀ ਪੀਸ ਕੇ ਲੱਖਣ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਲੱਖਣ, ਜੋ ਹਜੇ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਜੜੀਬੂਟੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਖਮਾਂ ਅਤੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਉਚੇਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ—"ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆ, ਆ!" ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਚੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵੀਰ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਨਾ ਜੀਵਨ, ਨਾ ਸੀਤਾ, ਨਾ ਜਿੱਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਨਾਹ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਜੀਊਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਇਹ ਗੱਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਲੱਖਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਲੱਖਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇਰੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠਾ ਵਚਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ; ਵੱਡਿਆਈ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ।" ਲੱਖਣ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਬਬਬਰ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ।" ਲੱਖਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਜਲਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਮਾਰੇ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੀਤਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ, ਹੇ ਵੀਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 102ਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਲੱਖਣ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਰਾਵਣ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਇਕ ਹੋਰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਦਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿਨਨਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਥ ਉੱਤੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰੰਤ ਮੇਰਾ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਰਾਘਵ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਇੰਞ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਮਾਤਲੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦਾ ਰਥੀ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇ ਰਥ ਦੀ ਲਗਾਮ ਫੜਾਂਗਾ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੁੰਦਰ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਬੈਰੀਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਸਤਕ ਤੇ ਚਿੱਟੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨੂੰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਝੰਡਾ ਤੇ ਵਾਂਸਰੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ, ਘੋੜੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਮਾਤਲੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਮਾਤਲੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰਥੀ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ, ਇਹ ਰਥ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨਾਸਕ।" "ਇੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਕਵਚ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰ, ਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਭਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।" ਮਾਤਲੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ, ਹੇ ਵੀਰ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਰਥੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਂਦਰ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਥ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਰਥ-ਯੁੱਧ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਘਵ, ਜੋ ਦਿਵਿਆਸਤਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਵਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ, ਵੱਡੇ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ, ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।