ਹزار ਸਾਲ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰਕਾਂ ਦੀ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਆਣ ਦੇਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਖੂਤ ਤਪ-ਧਿਆਨ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੋਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਹ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਉਠਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼—all ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਗੜ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਖੋ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਸਾਫ-ਸੁਥਰੀ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਦ ਤਕ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦੇ ਦੋ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦੋ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੇਰੀ ਕਠੋਰ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੇਰੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਤੇਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਕismet ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: "ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਮ, ਵਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣਨ। ਮੈਂ ਖਸ਼ਤਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਹਾਂ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦੇਣ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਦੇ ਹੋ, ਹੋ ਜਾਵੇ।" "ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮ-ਆਤਮਾ ਸੀ, ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਸਥਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਹ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੌਰ ਦਾ ਉੱਚਤਮ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਧਨਵੰਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ—" "ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੇਰੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਨਾਲ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਰਾਮਾ ਤੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸੁਣੇ ਹਨ।" "ਤੇਰੀ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਵੀ ਅਪਾਰ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਪਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਰਤਵਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਚੱਕਰ 'ਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉ। ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਾ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਨਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਜਨਕ ਨੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੈਦੇਹ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਧਰਮ-ਆਤਮਾ, ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਪਰਤ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਕਾਰਿਤ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਛਿਆਸਟੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਰਘੂਵੰਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।