ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੋਈ ਭਾਲਾ, ਗਰਜਦੇ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਗੱਜਦੇ ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਜੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਭਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵਧੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ, "ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ; ਹੇ ਹਥਿਆਰ, ਤੇਰਾ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇ!" ਪਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਉਹ ਭਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ, ਧੀਰਜਵਾਨ ਪਰ ਹੁਣ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸ ਗਈ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵੱਜੀ ਹੋਈ ਭਾਲਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚੌੜੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਡਿੱਗੀ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਉਸ ਭਾਲਾ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸਨ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ," ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲਗ ਪਏ, ਪਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਭਾਲਾ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੀ। ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਵੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਭਾਲਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਲਾ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਭਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਫੜ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਭਾਲਾ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਤੀਰ ਅਣਦੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੇਰੋ ਅਤੇ ਡਿੱਠੇ ਰਹੋ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸ-ਸੀਸਾ, ਬੁਰਾ ਆਤਮਾ, ਜਿਹੜਾ ਮੰਦੇ ਵਿਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਬਾਦਲ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਮੈਂ ਵੀ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਪਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ: ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝਾ ਜਾਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਝਾ ਵੇਖੋਗੇ, ਹੇ ਵਾਨਰੋ। ਮੇਰੀ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਗੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ, ਦੰਡਕਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ, ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਕਲੇਸ਼, ਜੋ ਮੈਂ ਸਹਾਰਿਆ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਵਾਨਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਪਾਪੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" "ਰਾਵਣ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੂਜੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਨਰੋ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਯੁੱਧ।" "ਅੱਜ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਗੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਧਾਤੂ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੱਸ-ਸੀਸਾ ਰਾਵਣ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਭੜਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਰਗਾ ਵਰਸਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਐਨੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਡਰ ਗਏ। ਰਾਵਣ, ਰਾਮ ਦੇ ਤੀਬਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਦੇ ਬਾਦਲ, ਭੱਜ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕੰਡ ਦੇ ਇੱਕ-ਸੌ-ਇੱਕਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੈ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਭਾਲਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ, ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਸ਼ੇਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਤੜਫਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਭਰਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਉਹਨੂੰ ਐਸਾ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।" "ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੇ ਇਹ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ? ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਲਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥੋਂ ਫਿਸਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਡੋਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਈ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਉਠ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੜਫਦੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ।