ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਰਛੀ ਫੜੀ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਗਮਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਬਰਛੀ ਨੂੰ, ਰਾਵਣ—ਜੋ ਮੰਦ-ਮਤਿ ਸੀ—ਨਿੜਤ ਜੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਅਤਿ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ ਵਾਲਾ ਵਿਜਲੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਹੋਵੇ। ਐਸੇ ਵੇਲੇ, ਵੀਭੀਸ਼ਣ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ 'ਚ ਪੈ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਵੀਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ—ਜੋ ਬਰਛੀ ਫੜੇ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਹਿੱਲ ਗਿਆ; ਉਹ ਬਰਛੀ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਵੀਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਇਹ ਬਰਛੀ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਗੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਇਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਬਰਛੀ, ਮੇਰੇ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲਾਈ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ, ਅੱਠ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਕਦੇ ਨਾ ਫੋਕੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਰਛੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਲਾਈ। ਉਹ ਬਰਛੀ, ਗਰਜਦੀ ਹੋਈ, ਵਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਜੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਰਛੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲ ਆਈ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ; ਹਥਿਆਰ, ਤੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਵੇ!" ਪਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜੰਗ 'ਚ ਚਲਾਈ ਬਰਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ, ਵੀਰ ਪਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ 'ਚ ਘੁਸ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਜਗਮਗ ਬਰਛੀ, ਸੱਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਚੌੜੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆ ਡਿੱਗੀ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਹੋਈ ਬਰਛੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਐਸੇ ਹਾਲ 'ਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਅਗਨਿ ਭੜਕਦੀ ਹੈ। 'ਇਹ ਸਮਾਂ ਹਤਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਨਹੀਂ,' ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੰਗ 'ਚ ਉਤਾਰ ਗਿਆ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ, ਜੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਜੰਗ 'ਚ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਵੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਚਲਾਈ ਬਰਛੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਰਛੀ, ਸਮੁਤਰੀ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਲੱਗ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਚ ਸਮਾ ਗਈ। ਰਾਮ ਨੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਬਰਛੀ ਹੱਥੀਂ ਫੜ ਕੇ, ਜੰਗ 'ਚ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਬਰਛੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦ ਗਏ। ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਓ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰੋ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।" "ਇਹ ਦਸ-ਮੁਖੀ, ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਹੁਣ ਮਾਰਨਾ ਹੀ ਪਏਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਚਾਤਕ ਪੰਛੀ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਚ ਬਾਦਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੇਖੋਗੇ, ਵਾਨਰੋ।" "ਮੇਰੀ ਰਾਜ-ਹਾਨੀ, ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਸਣਾ, ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ, ਵੈਦੇਹੀ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁਖ, ਨਰਕ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮੈਂ ਸਹਿਆ, ਅੱਜ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਮਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਵਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁਲ ਬਣਾਇਆ।" "ਹੁਣ ਇਹ ਬੁਰਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗ 'ਚ ਆ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ, ਜੀਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" "ਰਾਵਣ ਮੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਦੂਜੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੀ ਨਿਗਾਹ 'ਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਨਿਗਾਹ 'ਚ ਸੱਪ ਆ ਜਾਵੇ।" "ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵੇਖੋ, ਵਾਨਰੋ, ਇਹ ਔਖੀ ਜੰਗ ਮੇਰੇ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ।" "ਅੱਜ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਰਾਮ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਵੇਖਣਗੇ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਰਹਿਣ ਤਕ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜੰਗ 'ਚ ਤੇਜ਼ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਅਗਨਿ-ਸਮ ਤੀਰ ਤੇ ਗਦਿਆਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਤੀਰ, ਜਗਮਗ ਅਗਨਿ ਵਾਲੇ, ਟੁੱਟ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟਣ-ਟਣ, ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ।