ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਬੜਾ ਵਿਛੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਤਪ ਭੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ “ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਜਾਂ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਸਾਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਖਾਵਾਂਗਾ।” ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ austerity ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਤਪ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ। ਇਹ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਨਨ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੌਨ ਵਰਤ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬੜੀ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਤਪਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਖੂਤ ਤਪ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਮੌਨ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹ ਲਏ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹ ਲਏ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਧੂੰਏ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕੋਈ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—all ਉਸਦੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ। ਹਰ ਕੋਈ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਲੋਭਿਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਜੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਅਚਲਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਫ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਉਲਝਣ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ; ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੜੀ ਤਰਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਤੇਜ ਸਭ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਲਯ ਅੱਗ ਨੇ ਸੜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੇਰੀ ਤੇਜ਼ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੈਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: “ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਆਪੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ। ਮੈਂ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋਵਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦੇਣ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ।” ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤਾਂਹੂੰ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਇਹ ਹੈ ਰਾਮਾ; ਇਹ ਹੈ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ; ਇਹ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਇਹ ਹੈ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਜਨਕ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਧੰਨਵੰਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ—ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੇਰੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੁਣਗਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਰਾਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਸਭਾ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸੁਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਸੁਣੇ।