ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪੱਥਰ ਬਣਨਾ ਪਿਆ। ਕਾਮਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਥੋਂ ਪ੍ਰस्थान ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਅੰਦਰੋਂ ਬੜੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬਾਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲਵਾਂਗਾ।” ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਨਾਂ ਸਾਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਕੁਝ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਇੰਨੀ ਉਮਰ ਤੱਕ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤਪ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੌਨ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਖਾਣਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰਾ ਖਾਣਾ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਉਹ ਮੌਨ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੇ, ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਦੇਵਤਾ! ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ, ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਰਖੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਮਾਤਰ ਭੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਭ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਅਕੁਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ; ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ।” “ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਤੇਜ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੀ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੜ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਵ-ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਲਯ ਅੱਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।” “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸਤਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿਓ।” ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।” “ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੇਰੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਗਣ, ਤੈਨੂੰ ਚਿਰੰજીਵੀ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਕਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਂ, ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੜੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਅਤੇ ਚਿਰ ਆਯੁ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਅਤੇ ਵੇਦ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵੇਦ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਵਾਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਉੱਤਮ ਇੱਛਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ। ਜੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ।” ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਵਰ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤਾਂਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਾ; ਇਹ ਹੈ ਤਪ ਦਾ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ; ਇਹ ਹੈ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੈ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਰਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਜਨਕ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ—” “ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਮੇਰੇ ਯਜੰਜ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ।” “ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਜਨਕ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣੀ।