ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਉਸਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਕੋਇਲ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ, ਉਸ ਆਵਾਜ਼, ਬੇਮਿਸਾਲ ਗੀਤ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਜਾਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਰੰਭਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲਲਚਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।" "ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਉੱਚਤਮ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੀ ਮੋਚ ਕਰੇਗਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੰਭਾ ਤੁਰੰਤ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ; ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਉੱਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਜੇ ਤਕ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ: "ਮੈਂ ਹੁਣ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਸਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜੇਕਰ ਨਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਦੁੱਤੀ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਲਕੜੀ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਿਰਣੈ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਥਾਹ ਤਪਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ; ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ— —ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੋਜਨ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ। ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਜਦ ਭੋਜਨ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਨਿਭਾਇਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਉਠਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਧੂੰਏ ਨਾਲ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ; ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ— —ਉਸਦੀ ਤਪਸਿਆ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈਆਂ; ਸਭ, ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲਲਚਾਇਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ-ਬਰਤਾ ਵੀ ਕੋਈ ਤ੍ਰੁੱਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੀ; ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ, ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ; ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਉਲਝ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਲਝ ਗਏ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਉਲਝ ਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ; ਕੋਈ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਤੇਜ ਦੇ ਕਾਰਨ; ਜਦ ਤਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਦ ਤਕ, ਹੇ ਧਨਵੰਤ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਸੰਭਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੰਨ; ਜੋ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੰਨ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੁਹਾਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਕੁਸ਼ਿਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ; ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਂ ਤੇ ਮਰੁਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੁਸੀਂ ਸੁਖੀ ਰਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਜਾਓ।" ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਦਵੀ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਮ, ਵਸ਼ਟ-ਪੁਕਾਰ, ਤੇ ਵੇਦ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ; ਮੈਂ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਵਾਂ।" "ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰ ਦੇਣ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਉੱਚਤਮ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਜਾ ਸਕਣ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉਚਾਰਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੋ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।