ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਰਹਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਦਿਲ ਮੋਹ ਲਵੇਗੀ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕ ਗੁਣ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਸੋਭਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਰੰਭਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਈ। ਉਦਰੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਸੁਣੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੰਭਾ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਪਰ, ਉਸ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ, ਰੰਭਾ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਲਲਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਬੇਅੰਤ ਉਰਜਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਰੰਭਾ ਤੁਰੰਤ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਵੀ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਾਲੇ ਤਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੋਲਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ, "ਜਾਂ ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਦੀ ਉਪਾਦੀ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਬੇਹਿਸੀ ਤੇ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਨਾ ਸਾਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਖਾਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਦੁਤੀਯ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੌਨ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਡਟ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਖੂਟ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਜਦ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਭੋਜਨ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭੋਜਨ ਮੰਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਣੈ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਆਪਣਾ ਮੌਨ ਵਰਤ ਨਿਭਾਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬਿਨਾ ਸਾਹ ਲਏ ਬੈਠਿਆ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸੱਪ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ। ਸਭ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲਲਚਾਇਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਚ ਆਇਆ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਤਪੋਬਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਮਨਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਡੋਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉਬਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਹਾੜ ਟੁੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਕੋਈ ਵੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਪਰ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਕਰਕੇ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਉਸਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਹੇਠ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।" "ਤੇਰੀ ਗਹਿਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇ ਮਰੁਤਗਣ, ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।" "ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਸਦਾ ਸੁਭਾਗ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇ ਜਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਾ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਂਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਾਕਾਰ ਤੇ ਵੇਦ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈਣ।" "ਮੈਂ ਖਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਦ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਗੂ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦੇਣ। ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ।