ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਤਿ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਾਵਿ ਰਚੀ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸੀ, ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੁਰ-ਲਯ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ, ਦਇਆ, ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ, ਕ੍ਰੋਧ, ਭਯ, ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰਸਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਗਾਈ। ਇਹ ਦੋ ਭਾਈ, ਜੋ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੁਰ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਮਧੁਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਦੋ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ, ਪੂਰੀ ਕਾਵਿ ਗਾਉਂਦੇ। ਸੰਤਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋ ਭਾਈ, ਕਥਾ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਪੂਰੀ ਤਨ-ਮਨ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਸ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ। ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਨਜ਼ਦੀਕ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਵਿ ਗਾਉਂਦੇ; ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸਭ ਨੇ "ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!" ਕਹਿ ਕੇ, ਅਸਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਸੰਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਇਹ ਗੀਤ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀ!" ਕਹਿ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਘਟਨਾ ਪੁਰਾਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੋ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਗਾਇਆ, ਤੇ austerity ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਭਾਈ ਹੋਰ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਅਤਿ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ, ਇੱਕ ਸੰਤ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦਾ ਘੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਨੇ ਚਰਮ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਾਲ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਨੇਉ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਲ ਦੀ ਪਾਤਿਲੀ, ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਨੇ ਮੁੰਜਾ ਘਾਸ ਦੀ ਕਮਰਬੰਧ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੰਡ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲੰਗੋਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੇ ਸੰਤ ਨੇ ਕੁਹਾੜੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੇਰੂਏ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫਿਰ ਛਾਲ ਦੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਨੇ ਜਟਾ ਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਰੱਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਯਜਨ-ਭਾਂਡੇ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਗੱਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਨੇ ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਦੰਡ ਦਿੱਤੀ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਤੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਵਚਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਹਾਰ ਦਿੱਤੇ, "ਇਹ ਅਸਚਰਜ ਕਥਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ," ਕਹਿ ਕੇ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨਿਵ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਈ। ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ; ਜਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਦੋ ਗਾਇਕ ਗਾਉਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ, ਭਰਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਸੋਨੇ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੋ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ।" ਰਾਮ ਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਥਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਤੇ ਭਾਵ ਹਨ, ਗਾਉਣ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਦਿਲੋਂ ਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰ-ਲਯ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲ, ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਗੀਤ ਗਾਇਆ; ਉਹ ਗੀਤ ਹਰੇਕ ਅੰਗ, ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਮਧੁਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ। ਇਹ ਦੋ ਤਪਸੀ, ਰਾਜਕੁਲ ਦੀਆਂ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਚਰਜਮਈ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ 'ਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ, ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਗਰ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖੋਦਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਾਥ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਾਮਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਧਰਮ, ਕਾਮ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਵਿਰਸਾ-ਭਾਵ ਦੇ, ਸੁਣਾਵਾਂਗੇ। ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਤੇ ਮਨੁ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਬਾਰਹ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀ ਸੜਕਾਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਟਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਵਾਜੇ, ਤੋਰਨ, ਵਧੀਆ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੰਡੀਾਂ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਯੰਤਰਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਤੇ ਹਰ ਕਲਾ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਵੱਸਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਰਥ-ਸਵਾਰਾਂ ਤੇ ਭਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਤੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਜੰਗੀ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਕੁਸ਼ੀਲਵ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਤੇ ਰਾਮਾਯਣ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੰਤਾਂ, ਰਾਜਿਆਂ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ, ਆਯੋਧਿਆ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਗੂੰਜਦੀ, ਤੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ।