ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਰਥ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਝੰਡੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਉਲਝ ਗਈਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਚ ਕੇ ਲੰਕਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਲੁਕਦੇ ਹੋਏ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਪਏ ਸਨ; ਇਹ ਮੈਦਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਖੇਡ-ਕੁਣ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!" ਚੀਕਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਦਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਸੁਗਰੀਵ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਖਿਆ। ਜਾਮਬਵਨ, ਮਾਂਡ ਤੇ ਦਵਿਵਿਦ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੀ।" ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਹੌਂਸਲੇ ‘ਚ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਵਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਨਵੇਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਸਵਾਰ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹਿਰਦੇ ਝੰਡੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਗਦਾ ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੜ੍ਹਾ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸ਼ਕਲ ਵਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ‘ਚ ਲਾਇਆ। ਪਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਕਿਰਿਆ ‘ਚ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਡਰੇ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ, ਰਾਖਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੁਖ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕਰਾਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬੁੜ੍ਹੀ, ਡਰਾਵਨੀ, ਪੇਟ-ਸੁੱਕੀ, ਜੰਗਲ ‘ਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ‘ਚ ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਦਨਾਮ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਰਮ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਐਸਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ醜-ਚਿਹਰਾ ਰਾਖਸ਼ਸਣੀ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ, ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਚਾਹਣ ਲੱਗੀ? ਉਸ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੀ ਝੁਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਅਣੁਚਿਤ ਤੇ ਹਾਸੇ-ਯੋਗ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਖਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਦਿਲਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ, ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਵੱਲੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਸੀ। ਪਰ ਦਸ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਸੀਤਾ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਰਾਘਵ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਤੇ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਜੁੜ ਗਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਵਿਰਾਧਾ, ਜੋ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਜਨਸਥਾਨ ‘ਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਜਲਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ; ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਖਰ, ਦੂਸ਼ਣ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ‘ਚ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ; ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਕਬੰਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਂਹ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀਆਂ, ਜੋ ਲਹੂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ‘ਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ‘ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਗਰੀਵ, ਜੋ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ, ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਮੁੜ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਵੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਤੇ ਭਲਾਈ-ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਜੇ ਕਬੇਰਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਲੰਕਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੁਖ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣੀ, ਚਿਤਾ-ਭੂਮੀ ਨਾ ਬਣਦੀ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕੁੰਭਕਰਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਰਾਘਵ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਅਤਿਕਾਯ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮਾਰਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਜੰਗ ‘ਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ," ਇਹ ਰਾਖਸ਼ਸਣੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਕਰਾਹ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ; ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਜੰਗ ‘ਚ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। "ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਾਂ ਸੌ-ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਆਪ—ਕੋਈ ਰਾਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਖੋ ਬੈਠੇ ਹਾਂ; ਡਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਰਾਵਣ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਵਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁਕਾ, ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਆਈ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜੰਗ ‘ਚ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਚਾ ਸਕਦੇ। ਹਰ ਜੰਗ ‘ਚ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬੁਰੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਮ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ—ਭਿਆਨਕ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਤੇ ਰਾਵਣ ਲਈ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਵਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਚਮਕਦੇ ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਪੂਜਿਆ। ਦੇਵਤੇਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤੇਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ: "ਅੱਜ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ‘ਚ ਸਦਾ ਡਰ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਲੰਕਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਡਰ ਛਾ ਗਿਆ।