ਜਦੋਂ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ, ਕੰਬਦੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜੀ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੜੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਰੰਭੀ, ਜੋ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ "ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, "ਆਉ, ਬੱਚੇ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ।" ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਤੁਲ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।" ਪਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਹਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ," ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਰੰਭੀ—ਉਹ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਮੀਂਹ ਵਿਚ ਨੰਗਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੰਝ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ, ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਚੌਂਸਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ, ਜੋ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜੀ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ।" ਡਰੀ ਹੋਈ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਰੰਭਾ। ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਅਤੁਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਸੋਹਣੀ, ਹਸਦੀ ਹੋਈ ਰੰਭਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਇਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੰਭਾ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨ, ਰੰਭਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਤਦੋਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਂ।" "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉੱਚਤਜਸਵੀ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਰੰਭਾ ਤੁਰੰਤ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਤਪੋਬਲ ਦੇ ਨਾਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਸਾਹ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੌਰਾਨ, ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇੰਝ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਦੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਪੈਂਸਠਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬੜੀ ਜਟਿਲ ਤਪੱਸਿਆ ਅਰੰਭੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੌਨ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਬੜੀ ਔਖੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਮਾ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜੋ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ ਡੋਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਹ ਅਖੂਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।