ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਕਾਮ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪਛਤਾਵੇਂ ਲੱਗ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਡੁੱਕੀ ਆਹ ਭਰੀ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਛਤਾਵਾ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਬ ਰਹੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਸੁਹਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਭ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਆ ਜਾ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਘੰਭੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਕੌਸ਼ਿਕ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਅਤੁਟ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਤੁੱਲ 'ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ' ਦਾ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸਮਝਾਂਗਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਅਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰ," ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੇ ਰੱਖੇ, ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇ, ਤੇ ਜੜੇ-ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹੇ। ਇੰਝ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਾਂ (ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। "ਹੇ ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ," ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਜਜਤ ਅਤੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਰੰਭਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੰਘਾਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰੋ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਵਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਰੰਭਾ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸੁਹਣੇ ਪੇੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀਆਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਣਗੀਆਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਤੁੱਲ ਸੋਹਣਾਪਣ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੱਸਦੀ, ਨਿਰਮਲ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਤੇ ਰੰਭਾ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਇਹ ਆਵਾਜ਼, ਰੰਭਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇੰਦਰ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਕਰੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਰੰਭਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਘਾਟ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਰਿਹਾ ਕਿ ਤਪੱਸਿਆ ਭੰਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਨਾ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬੋਲ ਬੋਲਾਂਗਾ।" ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, "ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਨਾ ਸਾਹ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਖਾਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਕ ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੌਨ ਵਰਤ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਇਕ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਕਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਯਾਤਰਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।