ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਦਸ ਸਾਲ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਭਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਗहरी ਆਹ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੰਪ ਰਹੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਅਪਸਰਾ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਰਾਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: "ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਆਗਮਨ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰੀ ਭਾਰੀ ਤਪਸਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਨੁਪਮ 'ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਅਜੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ," ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਰਹੇ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੇਟੇ ਰਹੇ। ਇੰਝ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਫ਼ਾਇਦੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ, ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਂਠਾ ਸੱਤ-ਚੈਪਟਰ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਪਸਰਾ, ਲਜਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਹੋਈ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: "ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ।" ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ, ਕੰਪ ਰਹੀ ਰੰਭਾ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ: "ਡਰ ਨਾ, ਰੰਭਾ; ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ।" "ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਕਾਮ ਦੇਵਤਾ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਕੋਕਿਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲੈਵੇਗਾ। ਤੂੰ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾ।" ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸਾ ਵਾਲੀ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼, ਗੀਤ ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਘਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਭਾਗੀ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।" "ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਛਾਂ ਪੈਣ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ-ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੈਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਰੰਭਾ ਤੁਰੰਤ ਪੱਥਰ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਮ ਦੇਵਤਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਜੇ ਜਿੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੇ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬੋਲ ਬੋਲਾਂਗਾ।" "ਜਾਂ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਸਾਹ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।" ਇੰਝ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪਕ, ਅਦੁੱਤੀਯ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਪੈਂਸਠਾਂ ਚੈਪਟਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਰਾਮਾ।