ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਕਠਿਨ ਤਪस्या ਪੂਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪस्या ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਪ੍ਰਭਾ ਬੇਹਦ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨੇਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਧਨਵਾਦ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਤਪस्या ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਸਰਾ ਮੈਨਕਾ, ਜੋ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਦੇਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ: "ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆ, ਅਪਸਰਾ! ਇੱਥੇ ਰਹੋ।" "ਮੈਨੂ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹਾਂ," ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਹਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨਕਾ ਦੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ, ਰਾਘਵ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਾਲ, ਉਹ ਉਥੇ ਰਹੀ। ਇਹ ਦਸ ਸਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੀਤ ਗਏ। ਪਰ ਸਮਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਲੱਜਤ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਦਾ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਸ ਸਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ। ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਈ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੇ ਮੈਨੂ ਘੇਰ ਲਿਆ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਮੈਨਕਾ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਰਾਮਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ। ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉੱਤਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਰਾਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲੇ," ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਬੱਚੇ! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।" "ਮੈਂ ਤੈਨੂ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕੌਸ਼ਿਕਾ," ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: "ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਖਿਤਾਬ ਮੇਰੀ ਨੇਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਅਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ।" "ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ," ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਉਹ ਹਥ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ, ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦੇ, ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰਾ, ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ, ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਚੌਂਸਠਵੇਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿਚੋਂ। "ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਲਿਆਉਣੀ ਹੈ।" ਇੰਦ੍ਰਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰੰਭਾ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ: "ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਗੁੱਸਾ ਕਰੇਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਡਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਨੂ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਓ," ਰੰਭਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਡਰੀ ਹੋਈ ਤੇ ਕੰਬਦੀ, ਰਾਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਰੰਭਾ; ਸਭ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।" "ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੋਹਣੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਮਨ ਖਿੱਚ ਲਵੇਗੀ।" "ਤੂੰ, ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਤਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ।" ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੇ ਅਦੁੱਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਰੰਭਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕੋਕਿਲ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਵਾਜ਼, ਅਦੁੱਤੀ ਗੀਤ, ਅਤੇ ਰੰਭਾ ਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰਾ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਮੈਨੂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਰੰਭਾ, ਤੂੰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੱਥਰ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।" "ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਤੈਨੂ ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਵੇਗਾ, ਰੰਭਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਾਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।