ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ, ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾਸਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ, ਸਮੁੱਤ੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਅਜੈਯ ਇੰਦਰਾਸਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਧਨੁ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬਾਣ ਚੜਾ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਚਨ ਉਚਾਰਿਆ: “ਜੇ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ, ਸਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਆਇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਬਾਣ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੰਨ ਤਕ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਇੰਦਰਾਸਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਣ, ਜੋ ਮੋਹਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਗਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਖੁੰਭ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਤ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਧਨੁ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਏ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਹੀ ਉਤਸਾਹ ਮਨਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਗੂੰਜਿਆ। ਰਾਕਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੋਸ਼ ਹਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਸੈਂਕੜੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਰ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ—ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ—ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਕੁਝ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਸ ਗਏ; ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਏ; ਕੁਝ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜਾ ਛੁਪੇ। ਜਦ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦਿਸਦਾ ਨਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਕਿਰਣਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵਿੱਖਰ ਗਏ। ਮਹਾਂਬਲੀ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਬੁਝ ਗਈਆਂ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜੋ ਠੰਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਗਈ। ਜਦ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਦੁਨੀਆਂ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਭਾਗਵਾਨ ਸ਼ਕਰ ਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਮਰਣ ਤੇ, ਉਤਸਾਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੋਲਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾਚ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਨ-ਅਤਮਾ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਦੀ ਸੀ; ਉਸ ਨਿਰਦਈ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਛਾ ਗਈ। ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ; ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਤੇ ਦਾਨਵ, ਹੁਣ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਪਏ: “ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਟਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆ-ਜਾ ਸਕਣ।” ਫਿਰ, ਵਾਨਰ-ਸਰਦਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਅਜੈਯ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਣ ਦੀ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਵਾਨਰ, ਸੀਟੀ ਵੱਜਾ ਕੇ, ਉੱਚਲ-ਕੂਦ, ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਲਕਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ ਹਲਾਈਆਂ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪਟਕੀਆਂ, ਤੇ ਉਚੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ: “ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਿੱਤ ਗਿਆ!” ਵਾਨਰ, ਹਿਰਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਛੋਟੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਦੀ ਮੌਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲ ਉਤਸਾਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ-ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਤਰਾ-ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਸੀ ਪਰ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵਿਰੋਧੀ ਜੇਤੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੇਜ ਅਤੁੱਲ ਸੀ, ਜਾਮਬਵਾਨ, ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਮੁੱਤ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਮਹਾਨ-ਅਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਇਕ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਰਾਹਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਸੁਚਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ-ਅਤਮਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਮਹਾਂਬਲੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ: “ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਲਕਸ਼ਮਣ! ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਨਾਲ, ਜਿੱਤ ਪੱਕੀ ਸਮਝੋ।” ਫਿਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਮ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਲਜਜਤ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਧਾਈ, ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੂੰਘਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਲਦੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਸੂੰਘ ਕੇ, ਮੁੜ-ਮੁੜ ਛੂਹ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।