ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਜਿਤ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਦੋਵੇਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਚਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਹਰ ਵਾਨਰ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜਿਸਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਰਥੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਰਥ ਤੋਂ ਕੂਦ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਭਾਲਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਲਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਨ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਚਲਾਕੇ ਉਸ ਭਾਲੇ ਨੂੰ ਦਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਪੰਜ ਤੀਰ ਛੱਡੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਭੇਦ ਗਏ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜੇ ਤੀਰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ ਵੱਡੇ ਅਜਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਯਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਚਾ ਉੱਤੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਤੀਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਹੀ ਤੀਰ ਸੀ ਜੋ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਇੰਦਰ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਾ ਹਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਕਾਂਗਾਂ ਦੀ ਬੁਲਾਹਟ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਛੱਡੇ, ਧਨੁਸ਼ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਟਕਰਾ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਤੀਰ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਕੇ ਸੌਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਗਏ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵਰੁਣ ਅਸਤਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵਰੁਣ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਫਿਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਅਗਨਿਆਸਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਕ੍ਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣਾ ਅਸਤਰ ਰੁਕਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਤੀਖਾ, ਦੈਤਿਆਤਮਕ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ, ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਨਿਕਲੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਭਾਲੇ, ਗਦਾਵਾਂ, ਕੁੱਟ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਡਰਾਉਣਾ ਦੈਤਿਆਤਮਕ ਅਸਤਰ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮਣ ਡਿੱਗੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸਭ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵੱਲਾਂ ਖੜੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਜੀਵ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਗਏ। ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਸ਼ਚਰਜੀਵਨਾਤਮਾ ਭਰ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਰੁੜਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਅਸਤਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਛੂਹਣ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਿੱਧਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤੀਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਲਈ ਮਾਰਕ ਸੀ। ਇਹ ਤੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਅਟੱਲ, ਡਰਾਉਣਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇੰਦਰ-ਅਸਤਰ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: ‘‘ਜੇਕਰ ਰਾਮ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਮ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਹਨ, ਤਾਂ ਐ ਤੀਰ, ਤੂੰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚਿਆ, ਇੰਦਰ-ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੀਰ, ਜੋ ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਮਾਰ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿਰ, ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਜੀ-ਸਜਾਈ ਜੰਗੀ ਪੋਸ਼ਾਕ, ਮੁਕੁਟ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਸਮੇਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚੀਕ ਪਾਅਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਵਧ ਉੱਤੇ ਮਨਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ।