ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਲੋ, ਜਲਦੀ ਕਰੀਏ; ਹੇ ਰਾਜਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ, ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਸਮਾਪਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰੋ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ ਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯਜਨਾ ਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾ ਕੇ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਗੁਪਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੌ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰਖਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਤਰੇਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਦੇ ਸਕਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਸਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੇਨਕਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਈ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤ ਨੇ ਉਸ ਅਤੁੱਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੀ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਵਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਪਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵੱਸੋ। ਮਿਹਰ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਮੇਨਕਾ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸਾਲ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੱਸ ਸਾਲ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ। ਪਰ ਜਦ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਲਾਜ ਆਈ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਆਈ, "ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੱਸ ਸਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ।" "ਇਹ ਵਿਘਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ।" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਪ ਰਹੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜੀ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਰੁੱਖ ਕੀਤਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ, ਰਾਮ ਜੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, "ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਜਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, "ਆਪਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਤੀਬਰ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਂ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਹਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ। ਹੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੋਰ ਯਤਨ ਕਰ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੰਝ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਤਪ ਤੇਜ਼ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ। ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ, ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੋ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰੰਭਾ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ, ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਪਸਰਾ ਰੰਭਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਸੀ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖੜੀ ਸੀ, ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗੁੱਸਾ ਕਰਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕੰਪ ਰਹੀ, ਡਰੀ ਹੋਈ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, "ਡਰੋ ਨਾ, ਰੰਭਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ।