ਇਸ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੌ ਤੀਖੇ ਬਾਣ ਮਾਰ ਕੇ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲਿਆ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਧੇ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਵੱਡਦੇ। ਤੇਰੇ ਬਾਣ ਹਲਕੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।” ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਗਿਆ, “ਸੱਚੇ ਵਿਰੋਧੀ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ, ਤੇਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।” ਐਸਾ ਆਖਦਿਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਵਚ ਨੂੰ ਟੁੱਟ ਕੇ ਰਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿੱਖੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਵਿਖੇਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਵਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇhre ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਇਆ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ, ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਣ ਮਾਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਵਚ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਹُنਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਵਚ ਤੇ ਝੰਡੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਚਲਦੀਆਂ, ਦੋ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਂਗ ਲਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਘਣਘੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂਫਾਨ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ, ਨਾਂ ਥੱਕੇ। ਦੋਵੇਂ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਚਾਰਯ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦੇ, ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਣਦੇ। ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੋਵੇਂ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਭਾਰੀ ਤੇ ਹੰਗਾਮੇਦਾਰ ਜੰਗ ਕਰਦੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਦਾਦ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਰ ਇਕ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਟਕਾਉਣ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਧੁਨ ਆਉਂਦੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਕੰਬਣ ਪਾ ਦਿੰਦੀ। ਜੰਗ ਦੀ ਮਸਤਿ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਗਨ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਹੋਰ ਤੀਖੇ ਹਥਿਆਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਟੁੱਟ ਕੇ ਵਿਖੇਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਢੇਰ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯਜਨ ਦੇ ਕੁਸ਼ਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੋਵੇ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਸਰੀਰ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਤੇ ਰਹਿਤ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਤੇ ਹੰਗਾਮੇਦਾਰ ਜੰਗ ਕਰਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ; ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਛਿਦ੍ਰ ਹੋਏ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਦੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਲੋਹ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ, ਨਾ ਥੱਕੇ। ਫਿਰ, ਜਦ undefeated ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੱਤੇ ਸੀ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਡਟ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਉਨਾਸੀਵੇਂ ਸਰਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੋਵੇਂ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਬੇਹੱਦ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ, ਤਦ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵੀਰ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਣ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਬਾਣ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਵਾਂਗ ਨੁਕੀਲੇ, ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਲੱਗੇ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਜੋ ਭਾਲੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਉਚਿਤ ਬਾਤ ਆਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਂਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰੋ? ਜਦ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਖਸ਼ਸ ਇੱਥੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਵੀਰ ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਮਹਾਬਲੀ ਨਿਕੁੰਭ ਵੀ; ਕੁੰਭਕਰਨ, ਕੁੰਭ ਤੇ ਧੂਮਰਾਖਸ਼ ਰਾਤ ਦਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।