ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰੇ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ—ਨੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੰਪਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੀਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਸਨ; ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਲੱਗੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਘੁੰਮ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਵੱਲ ਵੱਧ ਆਇਆ। ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸੀ?” ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਘਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੇਖ ਲੈ, ਦਿਲੇਰੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਹਿ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਤੀਰ ਛੱਡੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਉੱਤੇ ਦੱਸ ਵਧੀਆ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ, ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਮੁਖਰਮਣ, ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜੋ ਯੋਧੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਂਝ ਨਹੀਂ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ! ਤੇਰੇ ਤੀਰ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਅਸਲੀ ਵੀਰ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਲੜਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਉਸਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜਵਾਲੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਹ ਰਥ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਡਿੱਗ ਪੈਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਵਾਲੀ ਹਟਾ ਕੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਵੀਰਤਾ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੈਵੀ ਕਵਚ ਵੀ ਤੋੜ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵਿਰੋਧੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਦੋਵੇਂ ਅਣਡਿੱਠੇ, ਦਮਦਾਰ ਤੇ ਨਿਰਭੀਕ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਹਰੇਕ ਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ, ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਹੋਏ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਤਰਸਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਵਚ, ਬੈਨਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕੱਟ ਗਏ, ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚਸ਼ਮੇ ਉਬਲ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੋ ਘਣਘੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੜਗੜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਇਹ ਜੰਗ ਚਲਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਰਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰਦੇ, ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ। ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਚੁਸਤ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਰਾਂ 'ਚ, ਹੱਥ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਜਿਹੜੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਡਘ ਨਾਲ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੰਗ ਦੀ ਮਸਤ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਗੱਜਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੜਗੜਾਉਂਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਧੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਲਹੂ ਵਗਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਤੀਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੰਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ 'ਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ। ਹੋਰ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਸਨ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ, ਕੱਟੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਜੰਗ ਡਰਾਉਣੀ ਬਣ ਗਈ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੱਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਢੇਰੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸੱਜੇ, ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਲੜਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਵਣੀ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ, ਰਾਵਣੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ; ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਜੇ ਤੇ ਘੇਰੇ ਹੋਏ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਦੋ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਈ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਜੰਗ ਚਲਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਨਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ, ਨਾ ਥੱਕੇ। ਫਿਰ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜੈਯ ਤੇ ਅਟੱਲ ਜੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਇਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋਣ—ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਸੀ।