ਇਹ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਠੱਤਰਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਅਤੇ ਉੱਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥ 'ਚ ਸਵਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਭਾਰੀਆਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕਰਤਾ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲੱਖਣ, ਜੋ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲੱਖਣ) ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਕੜਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਵੇਖੋ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਟੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਵਰਖਾ ਸਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੀਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪੈਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਰੂਈ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਗਿਆ, "ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਤੋਮਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੀਣ-ਛੀਣ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਠਹਿਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਜਲੀ?" "ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਵਜੋਂ ਮਾਰ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਕ੍ਰੋਧੀ, ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਯੋਧੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੀ ਇਹ ਗੂੰਜਦਾਰ ਲਲਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਰਭਉ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਰ ਪਾਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।" "ਤੂੰ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਸਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜੋ ਔਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਤੇਰਾ ਵਿਹਾਰ ਸੀ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾ, ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰੀ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਤੀਰ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ, ਲੱਖਣ ਉੱਤੇ ਵੱਜੇ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਲੱਖਣ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੱਖਣ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਦਰਜਿਤ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਲੱਖਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਇਹ ਪੰਖੀ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲੈਣਗੇ। ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੱਖਣ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਨਿਰਜੀਵ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਗਿਦੜ, ਬਾਜ ਅਤੇ ਗਿਧ ਆ ਕੇ ਵੱਸਣਗੇ। ਅੱਜ ਰਾਮ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇਗਾ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਲਈ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ, ਤੇਰੀ ਕਵਚ ਝੱਡੀ ਹੋਈ, ਧਨੁਸ਼ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੱਖਣ ਨੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਕੁਕਰਮੀ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਨਾ ਰੱਖ। ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾ, ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਦਾਅਵਾ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿੱਖਾ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, ਬਿਨਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤੇ, ਬਿਨਾ ਵੱਡੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖ ਲੈ, ਹੇ ਮਾਂਸਖੋਰ!" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਲੱਖਣ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਨਾਰਾਚ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਤੀਰ, ਜਿਹੜੇ ਪੰਖੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਨਿਰ੍ਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਇਹ ਤੀਰ ਵੱਜੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲੱਖਣ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਯੋਧੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਪਣੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਿਹੜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੋਵੇਂ, ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਛੱਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕਰਤਾ ਲੱਖਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੀਰ ਛੱਡੇ। ਜਦ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, ਤਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਲੱਖਣ ਵੱਲ ਗਹਿਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ (ਲੱਖਣ) ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਆਖਿਆ।