ਵਾਲਮੀਕਿ ਜੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸਤੱਸੀਵਾਂ ਅਤੇ ਅਠੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਚੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੋ ਰਹੀ ਘਟਨਾ ਵਿਖਾਈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਵਟ-ਵਿਰਖ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ, "ਇਥੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਰੱਖਸ਼ਸਾਂ ਲਈ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਟ-ਵਿਰਖ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਰਥੀ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇ।" ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ" ਆਖ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਓਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜਿਤ, ਜੋ ਕਿ ਬਰਚਾ, ਤਲਵਾਰ ਅਤੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦਿਸ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਜੇਤ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, "ਤੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਜਨਮਿਆ ਤੇ ਪਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਰਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਤੀਜੇ ਦੀ ਦਗਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ! ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਨਾ ਦੋਸਤੀ, ਨਾ ਖੂਨ ਦੀ ਪਹਚਾਣ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਨਾ ਧਰਮ—ਤੂੰ ਧਰਮ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" "ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਰਾਏਆਂ ਦੀ ਓਟ ਲੈਣੀ ਕਿੰਨੀ ਹੇਠਾਂ ਗੱਲ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਪਰਾਇਆ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਮੰਦਾ, ਆਪਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਪਰਾਇਆ ਪਰਾਇਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਪਾਸਾ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਰਾਏ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹੈਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆ! ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਕਿਉਂ ਅਜਿਹਾ ਗਰੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ? ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦੇ। ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।" "ਮੈਨੂੰ ਨਾਂ ਕਦੇ ਨਿਰਦਯਤਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਅਧਰਮ; ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੀ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ ਸੁੱਟ ਕੇ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈਂਦਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਵਲ ਤੱਕਦਾ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਬਾਹੀ ਵਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਵੈਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੁਣ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਓਹਲੇ ਪਾ ਗਏ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਲੰਕਾ, ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ। ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਬੇਸਮਝ ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸ! ਸਮਾਂ ਤੇਰੇ ਗਲ ਵਿਚ ਫੰਦਾ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਗੱਲ ਕਰ ਲੈ।" "ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਮੱਤ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਰੜਾ ਬੋਲਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਟ-ਵਿਰਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੁਕ ਸਕੇਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ। ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕੇਂਗਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ, ਜਦੋਂ ਮਰ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈ; ਪਰ ਅੱਜ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਜਦ ਵਿਚ ਆਵੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਹੁਣ ਅਠੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰਜਿਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਰੜੇ ਬੋਲ ਕਹਿ ਕੇ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੋਹਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ, ਉਹ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰ ਲਏ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਸਨ। ਮਹਾਨ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਸੋਹਣੇ ਰਥ 'ਚ ਸਜਿਆ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਉਹ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਭੜਕ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ! ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅੱਜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਰਖਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤੀਰ, ਰਥ ਤੋਂ ਛੱਡੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰੂਈ ਦੇ ਢੇਰਾਂ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾੜ ਦੇਣਗੇ। ਤੇਜ਼ ਤੀਰ, ਭਾਲੇ, ਸੂਲ ਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਘੜੀ ਆ ਗਈ।