ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਤਪस्वੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਯੁਵਕ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਆਇਆ। ਉਹ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹੋ, ਸਭ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੋ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਾਓ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮਹਾਰਾਜ਼ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ, ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਉਮਰ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਲੱਭ ਸਕਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪੋਧੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲ ਮੁੜੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ—ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੁਣ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਦੇ ਦਿਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਯਜਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਯਜਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣੋ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਧੁਚਛੰਦ ਆਦਿ, ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ—ਬਿਲਕੁਲ ਅਣੁਚਿਤ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਠੋਰ ਤੇ ਦਿਲ ਦਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰੀਆਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਓਗੇ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਯਜਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ।" "ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।" ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਚਲੋ ਜਲਦੀ, ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ ਤੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਯਜਨ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬੱਝ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਝੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਉੱਚੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਕਥਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਨੇਕੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਸੁਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਸਰਾ ਮੈਨਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਪੁਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਈ। ਤਪੋਧੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, "ਆਓ, ਅਪਸਰਾ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਮੈਨਕਾ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਦੱਸ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਹੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਾਲ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਲਜਜਤ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੱਸ ਸਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ।" "ਇਹ ਵਧਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ।" ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਇਆ। ਉਥੇ, ਕਉਸ਼ਿਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ।