ਜਦੋਂ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਰਥਵਾਹ ਨੇ ਵਧੀਕ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਉੱਤੇ ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਬਰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਦਿੱਤੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਰਾਓਣ ਦੇ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਾਂ ਲੜ; ਹਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਯੁੱਧ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲੜ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਵੇਖ, ਫਿਰ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਰਾਛਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਲ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧ ਕਰ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ, ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦਾ ਸਤੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਥੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜ્ઞ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਛਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਵਾਹ ਸਮੇਤ ਸੰਘਾਰ ਦੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼" ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਾਂਬਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਇੰਦਰਜਿਤ, ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਂਦਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਰਥ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਨੇ ਪੂਲਸਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ੀ ਅਜਿੱਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹਾਂ—ਇਥੇ ਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਲੜਾਈ ਕਰ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਖਤ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੰਮਿਆ ਤੇ ਪਲਿਆ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਰਾ—ਤਾਂ ਵੀ, ਚਚਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਛਸ? ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਨਾ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ; ਨਾ ਕੋਈ ਉੱਚਾ ਚਿਹਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਧਰਮ; ਤੂੰ ਧਰਮ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤਾੜਨਾ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਮੂਰਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਾਏ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਚੁਣੀ। ਐਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ: ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣੀ ਕਿੱਥੇ? ਚਾਹੇ ਪਰਾਇਆ ਨੇਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਗੁਣਹੀਨ, ਆਪਣਾ—ਭਾਵੇਂ ਗੁਣਹੀਨ ਹੋਵੇ—ਵਧੀਆ ਹੈ; ਪਰਾਇਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਾਇਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਆਪਣਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਾਏ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਤੇਰਾ ਨਿਰਦਯਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ; ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।" ਭਤੀਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਐਨਾ ਵੱਡਾ-ਚੋਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਛਸ, ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ? ਹੇ ਰਾਛਸ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਛੱਡ ਦੇ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੁਣਵਾਨਤਾ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਰਾਛਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਹ ਤਾਂ ਨਿਰਦਯਤਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ, ਨਾਂ ਅਧਰਮ; ਭਾਵੇਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੱਖਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਹੱਥੋਂ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ। ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੜਪੇ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਵਲ ਤੱਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੜਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੁੱਕਣਾ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਉੱਤੇ ਦੁਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਦਯ ਹੱਤਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੇ ਵੈਰ—ਇਹ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਖਾ ਗਏ; ਉਹਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਛਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਓਹਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਪਿਓ ਸੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਇਹ ਲੰਕਾ, ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਓ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਬਾਲਿਸ਼ ਅਤੇ ਬਦਚਲਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਛਸ; ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ, ਜੋ ਮਰਜੀ ਕਹਿ ਲੈ। ਅੱਜ ਤੂੰ ਮਾੜਾ ਸਮਾਂ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਵਟਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੜ ਸਕੇਂਗਾ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਰਾਛਸ। ਤੂੰ ਕਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਂਗਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਜਦ ਤੂੰ ਮਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਤੂੰ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਵਿਖਾ, ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤੀਰ ਵਰਤ; ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਂਗਾ।