ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖਿਆ। ਪਿਆਸ ਤੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਤਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: "ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਿਹਰਬਾਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈਂ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਲੰਮੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਉਮਰ ਪਾਵਾਂ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਖਰਕਾਰ ਸੁਗਮ ਲੋਕ ਪਾ ਸਕਾਂ। ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਜਿਸ ਲਈ ਪਿਉ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ, ਪਰਲੋਕ ਲਈ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਬਾਲਕ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਯਜ੍ਨ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਬਣੋ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਰਾਖੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਯਜ੍ਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਧੁਚੱਛੰਦਾ ਆਦਿਕ, ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਤੁਸੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਬੜਾ ਕਰੜਾ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਕ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਓਗੇ; ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਵਿੱਤਰ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਯਜ੍ਨ-ਥੰਭ ਕੋਲ ਜਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ।" "ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਨ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾ, ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।" ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਲਏ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜਲਦੀ ਚਲੋ; ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ ਤੇ ਯਜ੍ਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰੋ।" ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਥੱਕੇ, ਜਲਦੀ ਯਜ੍ਨ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਯਜ੍ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਯਜ੍ਨ-ਥੰਭ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਆਪਣਾ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਰਾਮ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰੇਹਠ ਚੈਪਟਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਜੋਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਅਪਸਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੇਨਕਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਉੱਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਆਈ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਗਰਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਅਪਸਰਾ! ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਥ ਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਮੇਨਕਾ ਨੇ ਵੀ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸਾਲ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਹੋਣੀ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਸੋਚ ਆਈ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਦਸ ਸਾਲ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪਛਤਾਵੇ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।