ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ, ਥੱਕਾਵਟ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਸਤਜਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਯਜਨ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੜੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਸ ਲਈ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇਕ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੋ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇਵੋ ਤਾਂਕਿ ਹਵਨ ਦੀ ਆਗ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਯਜਨ ਵਿਘਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਧੁਚੱਛੰਦਾ ਆਦਿਕ, ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ।” ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨੇਤਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਤੁਸੀਂ ਨਿੜਰ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਲੋਂ ਵੀ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰੀਆਂ ਲਈ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਵੋਗੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਵਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਧ ਕੇ, ਲਾਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਲਾ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ-ਯੂਪ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਮਰ। ਅੰਬਰਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।” ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ ਤੇ ਜਲਦੀ ਅੰਬਰਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਾ, ਚਲੋ, ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਸਮਾਪਤ ਕਰੋ।” ਰਿਸ਼ੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਥੱਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵਲ ਗਿਆ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਯੂਪ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਗੁਪਤ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਦੇ ਸਕਣ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨਕਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਆਈ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੈਨਕਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਅਪਸਰਾ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨਕਾ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸਾਲ, ਦੱਸ ਸਾਲ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਚੈਨ ਨਾਲ ਬੀਤ ਗਏ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਲਜਜਤ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਖਿਝ ਦਾ ਭਾਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ, ਧਰਮ, ਪਰਖ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।