ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚੇਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਹੋਸ਼ ਰਹਿਤ ਸਰੀਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੜੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੁਖੀ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਆਏ ਸਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ—ਇਹ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਵਾਂਗ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਮ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੰਦੀ ਮੰਨਸਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ। ਨਾ ਤਾਂ ਮਿਠੀ ਬਾਤ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਾ ਵੰਡ ਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਜੰਗ ਕਰ ਕੇ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਰਾਖਸ, ਜੋ ਬਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਸਮਝ ਲੈ, ਉਹ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਅੱਜ ਉਹ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ; ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਬਨਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਚੱਲੀਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਝੂਠਾ ਸੋਗ ਛੱਡ ਦੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਉਦਾਸੀ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹੌਂਸਲਾ ਹਾਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਢ ਰੱਖ, ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰਹਿ; ਅਸੀਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਭੇਜਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀਰ, ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਰਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਤਿੱਖੇ, ਪਰੋਧੇ ਤੀਰ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਰਾਖਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਜਰ ਵਰਤੇ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ; ਅੱਜ ਤੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਵਜਰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਖਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਫਿਰ, ਹੌਂਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਬਨਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਓਹ ਦੱਸ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਮੁੜ ਬੜੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਫੌਜ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਬਿਲਕੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੁਰੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਅਪਣੇ ਦਲਾਂ ਵਿਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਖੜੇ ਹਨ। ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁਝ ਦੱਸਣਾ ਹੈ; ਸੁਣੋ: ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਸੋਗ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵੈਰੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਹੁਣ ਯਤਨ ਕਰੀਏ ਤੇ ਹੌਂਸਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰੀਏ; ਜੇ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਭੇਜੋ। ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੀਲਾ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ; ਉਹ ਵੀਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰਸ ਅਸਤਰ ਤੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਪਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜੇ ਵੈਰੀ, ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਯਜਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਉਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹੀ ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਇੰਦਰਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ; ਸਮਝ ਲਵੋ, ਜੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਇੰਦਰਜਿੱਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਅਸਲ ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨੀ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮੂਰਛਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੋਈ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਸੂਰਜ। ਪਰ, ਰਾਘਵ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਵੈਰੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਆਦਿ ਅਗਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾ। ਜਾਮਵੰਤ, ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਾਖਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਾਰ ਦੇ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੰਦਰਜਿੱਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।