ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਰਾਘਵ, ਜੇਕਰ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਅਧਰਮ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ? ਪਰ ਜੇਕਰ ਕੌਣੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਯਮ ਉਸ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤਾ ਪਾਪੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।” ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਹਮ ਦੂਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਜਿਤਣ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਤਿਕਰਮ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਪ੍ਰਗਟ ਜਾਂ ਅਸਥਿਤ ਹੈ?” ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜੇਕਰ ਸਚਮੁਚ ਸਚਾਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਅਸਹਾਇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਤਾਕਤ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਪਰ, ਜੇਕਰ ਸਚਾਈ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਦੂਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ? ਜੇਕਰ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰ, ਜੋ ਵਜਰ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ? ਧਰਮ, ਜਦ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ। ਮੇਰਾ ਮਤ ਇਹ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਛੱਡਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ ਹੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਪਤੀ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਨਦੀਆਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੋਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਹੈ; ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਧਨ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਧਨ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ; ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਜ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਖੁਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ, ਅਹੰਕਾਰ, ਧਰਮ, ਗੁੱਸਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤੇ ਸੰਯਮ—ਇਹ ਸਭ ਧਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਰ-ਪਤੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਿਆ, ਜਦ ਇਹ ਧਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ, ਨਾਇਕ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਵਨਵਾਸ ਗਏ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਸੀ—ਇਕ ਰਾਖਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਠਾ ਲਈ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾਇਕ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਉਠੋ, ਰਾਘਵ। ਉਠੋ, ਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ, ਲੰਬੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਵਿਚ ਅਟਲ! ਤੁਸੀਂ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ? ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਲੰਕਾ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਰਥਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਚੌਰਾਸੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਆਏ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠੀਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ। ਉਹ ਚਾਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਾਜਲ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਜੋ ਦੁਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਹੂਣਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਰਮ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ?” ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਵਾਨਰ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਘਵ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵੀ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਰਾਮ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੰਦੇ ਮਨਸਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ; ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ। ਮੈਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਇਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।” “ਨਾ ਮਿਲਾਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵੰਡ, ਨਾ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਕੇ, ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।” “ਅੱਜ, ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਦੇ ਮੰਦਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਯਗ ਕਰੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਨੇ ਹੋਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਦੁਖ, ਸੰਕਟ, ਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।