ਜਦ ਰਣਭੂਮੀ 'ਚ ਵਾਨਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਡਰ ਦੀ ਛਾਂ, ਤਾਂ ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?” ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ, ਜਦ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਬਹਾਦਰ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।” ਪਵਨਪੁਤ੍ਰ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਲਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚਕੋਟਿ ਦੇ ਵਾਨਰ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੂਮਾਨ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਘਿਰ ਕੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਕਹਿਰ ਬਣ ਕੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਨੋ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆਉਂਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਥਰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਰਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ। ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੇ, ਉਸ ਪਥਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਥਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਪਥਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਕੰਬ ਗਈ ਤੇ ਕਈ ਰਾਖਸ਼ਸ ਉਸ ਪਥਰ ਹੇਠਾਂ ਪੀਸ ਗਏ। ਫਿਰ ਸੈਂਕੜੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਨਰ, ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਾਨਰ ਦਰੱਖਤ, ਪਹਾੜ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਹ ਵਾਨਰ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦੇ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਤ ਵਾਸੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜਦੇ। ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਬਾਹ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵੱਲ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੱਡੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਗਦਾ, ਸ਼ੂਲ, ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲੇ ਅਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਜਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਪਰ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਲੀਆਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ, ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਓ! ਇਹ ਫੌਜ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਦੇ ਦਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਰਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਜੁਝੀਏ। ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਸੀਂ ਲੜ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ ਸੀਤਾ, ਉਹ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਓ, ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਈਏ। ਉਹ ਜੋ ਹੁਕਮ ਕਰਨ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੇ।” ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਏ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਰਾਘਵ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨੇ ਨਿਕੁੰਭਿਲਾ ਪੁੱਜ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਯਜਨ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਜਲਾਈ ਅੱਗ, ਉਸਦੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਹੋਈ, ਮਾਨੋ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਦਾ ਤਪਦਾ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹਵਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਤਿਰਾਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਜੰਗ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਾਮਵੰਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜਾ, ਮਦਦ ਕਰ। ਜਿੱਥੇ ਰੀਛਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਲਦੀ ਪਹੁੰਚ।” ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ “ਜਿਵੇਂ ਆਕਿਆ” ਆਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜੇ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਸੀ। ਉਥੇ ਰੀਛਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਾ-ਹਾ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਹੀ, ਜਦ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਰੀਛਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਭਿਆਨਕ, ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਫੌਜ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹਨੂਮਾਨ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਜਲਦੀ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸੀ, ਰਾਵਣ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿੱਤ ਨੇ, ਰੋ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਘਟਨਾ ਦੱਸਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੱਢਿਆ ਦਰੱਖਤ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਚਹੁੰ ਪਾਸੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਵਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ, ਮਾਨੋ ਅਚਾਨਕ ਭੜਕ ਉਠੀ ਅਣਰੋਕੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਥੰਢਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।