ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ—ਵਾਨਰ ਤੇ ਰੀਛ—ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਪਥਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਹਨੁਮਾਨ—ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ—ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਮੂੰਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਗੰਦੀ, ਫਟੀ ਹੋਈ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਸਜਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਨੁਮਾਨ ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਮੈਥਲੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਦੁੱਖੀ, ਨਿਰਾਸ਼, ਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲ ਕਹੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਸ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੇਸੋਂ ਨਾਲ ਘਸੀਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸਾਰੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ 'ਰਾਮਾ! ਰਾਮਾ!' ਚੀਕਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਇਹ ਸੀਤਾ ਦਾ ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕੇਸੋਂ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੜੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: "ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕੇਸ ਫੜ ਕੇ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਰਾਖਸ਼ਸੀ ਸੁਭਾਵ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਰਮ ਹੈ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ! ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਦਈ, ਦੁਸ਼ਟ, ਤੇ ਅਧਮ ਹੈਂ। ਇਹ ਕੰਮ ਕੇਵਲ ਅਧਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਝਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੈਂ। ਮੈਥਲੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹਥੋਂ ਵੀ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ—ਉਸਦਾ ਕੀ ਦੋਸ਼, ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਨਿਰਦਈ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾ ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਮੌਤ ਦੇ ਯੋਗ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: "ਸੁਗਰੀਵ, ਰਾਮ ਤੇ ਤੂੰ—all ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਅੱਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਵਿਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੈਨੂੰ, ਸੁਗਰੀਵ ਤੇ ਉਸ ਅਧਮ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈਂ 'ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ', ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ, ਮਾਇਆ-ਰੂਪ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਜਨੇਊ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਔਰਤ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਨਿਤੰਨ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਵੇਖ, ਰਾਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਵਿਦੇਹੀ ਮਾਰੀ ਗਈ—ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋਈ।" ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰਜਿਤ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵੱਢ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੱਜ ਕੇ ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਮੂੰਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਬਹੱਸੀਵਾਂ ਸਰਗ। ਜਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਣ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੇਖਦੇ, ਡਰ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਭੱਜ ਪਏ। ਫਿਰ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਚਿਹਰੇ ਥੱਲੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕੇ, ਚਿਹਰੇ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਹੌਂਸਲਾ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਛੱਡ ਬੈਠੇ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਓ, ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਬਹਾਦੁਰ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਫੜ ਲਏ। ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਵਧੀਆ ਵਾਨਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਨੁਮਾਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦ ਰਥਹੰਸ ਨੇ ਪੱਥਰ ਡਿੱਗਦਾ ਦੇਖਿਆ, ਉਸਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਲਾਏ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰਥ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।