ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਅਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਜ્ઞ ਲਈ ਯੋਗ ਬਲੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰੀਚੀਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਪਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਝੁਕ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਰਜਾਮੰਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਬ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੀਚੀਕ ਦੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲ ਵਿਚ ਵੇਚ ਦਿਓ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਰਗਵ, ਮੈਂ ਯਜ्ञ ਬਲੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਖੋਜ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਯੋਗ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਦਰ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰੀਚੀਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਚਾਂਗਾ।" ਰੀਚੀਕ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਪਤੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਨਕ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਛੋਟਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਉ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮਾਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ, ਇਸਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗੀ।" ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਉ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ, ਮਾਂ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ, ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਰਸਤੇ ਵਿਚ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਓਥੇ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਜੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਉਤਮ ਕੁਲ ਦਾ ਸੀ, ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਕਾਰਨ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਬੜੀ ਦੁਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਆਸਰਾ ਤੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ। ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਚਿਰਕਾਲ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੁਖੀ ਆਤਮਾ ਮਿਲੇ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਢਾਢਸ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਲੋਕ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਕ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀ ਹੋ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਯਜ्ञ ਬਲੀ ਬਣੋ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲੇਗੀ, ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸੰਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਧੁਚੱਛੰਦਾ ਆਦਿ, ਗ਼ਮ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਂਸੂਆਂ ਭਰ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਤਾਂ ਗਲਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਵੀ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਆਦੇਸ਼ ਅਣਦੇਖਾ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰੀ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਵੋਗੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿ্ণੁ-ਪਾਲ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਦੋ ਦਿਵਯ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ।" "ਹੇ ਬਾਲਕ, ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲੇਗੀ।" ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੇ ਉਹ ਦੋ ਮੰਤ੍ਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਲੋ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਯਜ्ञ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਯਜ्ञ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ, ਯਜ्ञ-ਪੋਸਟ ਨਾਲ ਬੱਝ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।