ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਰਾਮ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਗੜਾ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਸੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਕੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਕੇ ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪੂਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਾਂਟਾ, ਇੰਦਰਜਿਤ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਨਿਕਲਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਜੰਗ ਲਈ ਆ ਰਹੇ—ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਜਾਦੂਈ ਸੀਤਾ ਰੱਖੀ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੰਦ-ਮਤੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਚੁੱਕ ਲਏ। ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਉਦਾਸ, ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ, ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੰਜੀਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਦੀ, ਅਕੇਲੀ ਪੋਸ਼ਾਕ 'ਚ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਧੂੜ ਤੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ, ਦੇਖਿਆ। ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਪਲਕ ਭਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਦੁਖੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤਪस्वੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ, ਰਥ 'ਤੇ ਖੜੀ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ, ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵੱਲ ਦੌੜੇ। ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ। ਉਸ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ "ਰਾਮ! ਰਾਮ!" ਚੀਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚਦੇ ਦੇਖ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਤੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸ਼ਰੂ ਵਗਾਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ, ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ: "ਅਰੇ ਪਾਪੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੌਤ ਲਈ ਕਰਤੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ; ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਵਭਾਵ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਸ਼ਰਮ ਕਰ, ਦੁਸ਼ਟ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਇੰਨਾ ਮੰਦ ਹੈ! ਨਿਰਦਈ, ਨੀਚ, ਪਾਪੀ—ਇਹ ਕਰਤੂਤ ਨੀਚਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਫਬਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਯਾ-ਰਹਿਤ ਹੈਂ। ਮੈਥਿਲੀ ਆਪਣੇ ਘਰ, ਰਾਜ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵੰਜੀਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ; ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਗਲਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜੇ ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਂ, ਤੂੰ ਲੰਮਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਮੌਤਯੋਗ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰੀ-ਵਧ ਤੇ ਲੋਕ-ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਾਨਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤ ਵੱਲ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ। ਪਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ, ਵਧ ਰਹੀ ਟੋਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਰਾਮ ਤੇ ਤੂੰ, ਇਥੇ ਉਸ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਅੱਜ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੈਨੂੰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਨੀਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, 'ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ', ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰੋ ਰਹੀ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਯ ਜਨੇਉ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਚੌੜ੍ਹੇ ਨੀਵਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹਦੇਖ, ਰਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ, ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀ ਗਈ; ਵੈਦੇਹੀ ਮਾਰੀ ਗਈ—ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ।" ਇੰਦਰਜਿਤ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਰਿਆ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਦਹਾੜਿਆ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਖੜ੍ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਦਹਾੜ, ਉਸਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸੁਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੇ ਅਕੱਸੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਬਿਆਸੀਵੇਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਇੰਦਰਜਿਤ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਦਹਾੜ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ, ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰ ਚੌਂਕ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ।