ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਲ਼ਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲ ਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕੱਤਹਾਂ ਅਤੇ ਬਾਹਠਵਾਂ ਸਰਗ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮুনি ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਾਘ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰੀਏ।" ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯਜਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹ ਜਗਿਆ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਯਜਕ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਯਜਨ ਲਈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕਾਰਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਪਰਾਧ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਵਾ ਪਸ਼ੂ ਲਿਆਓ ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਤਪੋਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਚੀਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਜੋਤਿ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨ ਭਾਰਗਵ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਪਰ ਯਜਨ ਲਈ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" ਰਿਸ਼ੀ ਰੁਚੀਕ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਚਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਕ, ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ।" ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪਿਤਾ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ, ਮਾਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੱਧਲਾ ਮੈਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ।" ਇਸ ਤੇ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਨੇ, ਜਵਾਹਰਾਤ ਅਤੇ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹਥੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰਵਾਨ ਸੀ, ਤਪੋਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਿਆਸ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" "ਰਾਜਾ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸੁਗਤਿ ਪਾਵਾਂ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢਾੜਸ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਯਜਨ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਬਣੋ ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਵੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ, ਯਜਨ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੁੱਛੰਦਾ ਆਗੂ ਸੀ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਅਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਰੁਚੀਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਧਰਮ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।