ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਿਕੁੰਭ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਛਲਿਆ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ گردਨ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਸਿਰ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਨਿਕੁੰਭ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਚੀਖਿਆ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ, ਦੋਵੇਂ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸਨ। ਜਦ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਅਸਮਾਨ ਢਹਿ ਪੈਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਿਕੁੰਭ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁੰਭ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਖਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ ਕਿ, "ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲੱਖਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਾਰ ਦੇ।" ਰਾਵਣ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਰਾ ਦਾ ਵੀਰ ਯੋਧਾ ਪੁੱਤਰ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ "ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ" ਆਖਿਆ। ਦੱਸ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਲ ਤੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੀ ਰਥ ਲਿਆ ਕੇ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ।" ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਨੇ ਰਥ ਤੇ ਫੌਜ ਦੋਵੇਂ ਲਿਆ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਮਕਰਾਖਸ਼ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਰਥਵਾਹਕ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਾ!" ਫਿਰ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜੰਗ ਕਰੋ! ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਲੱਖਣ, ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਓ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਬਰਖਾ ਵਾਂਗ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਮਕਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੇ-ਸਲੇਟੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੇ, ਉਲਝੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਖਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਜਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਕੰਬਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਡੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਕਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ, ਰਥਵਾਹਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋੜਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਅਚਾਨਕ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਥ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਧੂੜ ਤੇ ਕਣਕੜ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਬਹਾਦਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੋਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲੱਖਣ ਸਨ, ਉਥੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਜਾਂ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਸਨ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਗਦਿਆਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਵਿਰਤਾ ਜਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨਾਸੀਵੀਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣ। ਜਦ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕਠੇ ਉੱਛਲ ਪਏ, ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਤੇ ਉਤਸੁਕ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਗਦਿਆਂ, ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਲਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਿਆਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਸ਼ੂਲਾਂ, ਤੀਰਾਂ, ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਾਗਾਂ, ਗਦਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ-ਵਾਂਗ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਖਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹ ਮਨੋਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤੂ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੇ। ਜਦ ਵਾਨਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੁਕ ਗਏ, ਤਾਂ ਮਕਰਾਖਸ਼, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਭੜਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ, "ਠਹਿਰ, ਰਾਮ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਲਾ ਜੰਗ ਕਰ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਰਾਘਵ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।" "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅੱਗੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਾਂਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੱਖਾ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।