ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੀ ਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਉਲਕਾਂ ਵਾਂਗ ਛਿਣ-ਛਿਣ ਹੋ ਕੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ। ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਵਾਨਰ, ਹਨੁਮਾਨ, ਉਸ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਤੋਂ ਹਿਲਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਅਡੋਲ ਪਹਾੜ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਹ ਹਿਲੇ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕਾ ਬਲ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਮੁੱਕਾ ਉਚਾ ਕਰਕੇ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਭਾਰੀ ਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੀ ਕਵਚ ਫਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡੋਲਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦ ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਚੀਕ ਪਏ। ਪਰ ਜਦ ਨਿਕੁੰਭਾ ਉਸ ਨੂੰ ਘਸੀਟ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪਵਨਪੁਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਕੁੰਭਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਪਵਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ گردਨ ਨੋ ਫੜ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਸਿਰ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਨਿਕੁੰਭਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਗੂੰਜ ਕੇ ਚੀਕਿਆ, ਤਾਂ ਦਸ਼ਰਥਪੁਤਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਕ ਭਾਰੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ। ਜਦ ਨਿਕੁੰਭਾ ਦੀ ਜਾਨ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜੈਕਾਰਾਂ ਮਾਰੀ; ਧਰਤੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ, ਅਸਮਾਨ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠੱਤਰਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਨਿਕੁੰਭਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁੰਭਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੜ ਪਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਖਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਸਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ। "ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ, ਰਾਘਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਉਹ ਦੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ," ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਖਰ ਦਾ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਮਕਰਾਖਸ਼, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ‘ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼’ ਆਖਿਆ। ਦਸ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰ, ਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰ।" ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਰਥ ਅਤੇ ਫੌਜ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਥ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਮਕਰਾਖਸ਼ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਤੇ ਰਥਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੰਕ!" ਫਿਰ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਲੜੋ!" "ਮੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿਆਂ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸੁਗਰੀਵ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਓ!" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਰਛੀਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।" ਮਕਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਹਾਂਬਲੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਖਰ ਦੇ ਵਧੀਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਕੰਬਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਡੋਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਟਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਰ ਉਠਿਆ। ਫਿਰ, ਰਥਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋੜਾ ਹਲਕਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਝੰਡਾ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਰਥ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਘੋੜੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਕੇ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕਦਮ ਚਲਦੇ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਨਿਕਲਣ ਉੱਤੇ, ਉਥੇ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਜੋ ਧੂੜ ਤੇ ਕਣਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕ ਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਨ, ਉਥੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬੱਦਲਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਜਾਂ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਸਨ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਦਿਆਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਜ ਰਹੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਯੋਧੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਆਪਣੀ ਹੀਰੋਈ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਯੁੱਧ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੱਸੀਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਮਕਰਾਖਸ਼ ਅੱਗੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਨਰ ਇੱਕਠੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਭਾਰੀ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਲੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਗਦਿਆਂ, ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੌਟਿਆਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਿਆਂ, ਭਾਲਿਆਂ, ਬਰਛੀਆਂ, ਜੈਵਲਿਨ, ਪੱਟਿਸ਼ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।