ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਜ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਗਤ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਵਿਲੱਖਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭਰ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਤੁੱਲਣੀਯ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਯਾਨਕ ਬਾਲਾਂ (ਵਾਨਰਾਂ) ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਆਰਾਮ ਕਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ।” ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੋਹੀਨ ਵੀ ਸੀ, ਕੁੰਭ ਦੀ ਜੋਤਿ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਹੋਰ ਭੜਕ ਉਠਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪਟ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਲਹਿਰਾਂ ਭੜਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਫਿਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਨਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕੁੰਭ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਢੇਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਂਧਯ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਕੁੰਭ ਫਿਰ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕਾ, ਜੋ ਵੱਜਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਕਤਰ ਫਟ ਗਈ, ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਚੋਟ ਹੱਡੀਆਂ ਤੱਕ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਇੱਕ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਜੋਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਜਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਮੋਕੇ ਤੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਮੁੱਕੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਜਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਇਸ ਵੱਡੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਕੁੰਭ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਬੁਝ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਰਾਖਸ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਵਾਂਗ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਰੂਪ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਬਲਦ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਕੁੰਭ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਹਿਲ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੱਲ ਐਸਾ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ, ਜੋ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਹੱਥਿਆਂ ਵਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਗਦਾ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵਰਗੀ ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗੱਜ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕুੰਡਲ ਤੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਰੇਂਬੋ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਗਦੇ ਦਾ ਸਿਰ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ, ਚੰਦ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਵਿਥਾਪਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਗਦਾ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭ, ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਯੁੱਗ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਖਸ ਤੇ ਵਾਨਰ ਉਸਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਮਹਾਂਬਲੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਗਦਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਇੱਕ ਗਦਾ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ। ਪਰ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਗਦਾ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੌ ਉਲਕਾਵਾਂ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਹਨੁਮਾਨ ਉਸ ਚੋਟ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਭੂਚਾਲ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਕੰਬ ਜਾਵੇ ਪਰ ਟੁੱਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਮੋੜਿਆ। ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਕੇ ਨੂੰ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਚੋਟ ਨਾਲ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਬਕਤਰ ਫਟ ਗਈ, ਲਹੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਿਜਲੀ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਕੁੰਭ ਉਸ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਗਮਗਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਲੰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਡਰ ਕਰ ਚੀਕ ਪਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਜਰ ਵਾਂਗ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚੋਟ ਮਾਰੀ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਨਿਕੁੰਭ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ, ਰਾਖਸਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਵੀ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਧੀਕ ਡਰ ਛਾ ਗਿਆ।