ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਸ਼ਵਕਰਨ ਆਦਿਕ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਜੜ੍ਹ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਕੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖ਼ਤ ਉਖਾੜ ਕੇ ਯੁੱਧ ਭੂਮੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟੇ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਇਹ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਇੰਨੀ ਭਾਰੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲਈ ਵੀ ਝਲਣੀ ਔਖੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਤੀਖੀਆਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਦੇ ਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰ ਕੰਬਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕੁੰਭ ਵੱਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਗਰੀਵ ਡਿਗੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਗਿਆ। ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦਾ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਕਰ ਗਿਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਇੰਝ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਟੁੱਟੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਨਿਕੁੰਭ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਵਡਿਆਈ ਤੇ ਬਲ, ਚਾਹੇ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਵਣ ਦਾ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਬਲੀ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਕੁਬੇਰ ਜਾਂ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਜਨਮਿਆ, ਤੂੰ ਆਪ, ਵੱਡੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੜੀ ਭਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਵੇਖ। ਤੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਵਤੇ-ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਝਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੁੰਭਕਰਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਉ, ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਦੇਖਣ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿਚ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ੰਭਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਿਰਤਾ ਤੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦਿਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਹੱਥੀਂ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰ ਵੀ ਘਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਡਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਥੋੜ੍ਹਾ ਆਰਾਮ ਕਰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖ।" ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਸੀ ਪਰ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਉਪਹਾਸ ਵੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਕੁੰਭ ਦੀ ਜੋਤ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਲਪਟ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਕੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੱਦ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹਾਥੀ। ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲਪਟੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭੁੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹੋਂ ਧੂੰਆਂ ਤੇ ਅੱਗ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਧਸ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਾਗਰ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਭਾਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉੱਭਲੀਆਂ। ਫਿਰ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਇਤਨਾ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਲੀ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਿੱਥੇ ਕੁੰਭ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਥੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਢੇਰ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਵਿਂਧਿਆ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਕੁੰਭ ਫਿਰ ਉੱਛਲ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰੀਵ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਵਿਦਯੁਤ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਵਚ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਲਹੂ ਵਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੱਕਾ ਹੱਡੀਆਂ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਘਾਤਕ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਜੋਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਿਦਯੁਤ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਘਾਵ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਮੁੱਕਾ, ਜੋ ਵਿਦਯੁਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਲਪਕਦਾਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਸੁਗਰੀਵ ਨੇ ਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਾਇਆ। ਇਸ ਘਾਤਕ ਮੁੱਕੇ ਨਾਲ ਕੁੰਭ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਥਕ ਗਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਠੰਢੀ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਝੱਟ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਗਲ ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇ। ਜਦੋਂ ਕੁੰਭ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਰੂਪ ਇੰਝ ਚਮਕਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਵੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਗਊਆਂ ਦਾ ਸਾਂਡ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ ਕੁੰਭ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬ ਉਠੀ, ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ ਸੱਤੱਤਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਅਜਿਹੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਨਿਕੁੰਭ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ, ਜੋ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਪੰਜ ਹਥਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ, ਹੀਰੇ ਤੇ ਮੋਤੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਯਮਰਾਜ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵਰਗੀ, ਉਹ ਗਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਉੱਚੀ ਊਰਜਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਬਲ ਵਾਲਾ ਨਿਕੁੰਭ, ਉਸ ਗਦੇ ਨਾਲ ਸੁਗਰੀਵ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਅਤੇ ਗਲ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ, ਨਿਕੁੰਭ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਤੇ ਗਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਗਦੇ ਦਾ ਸਿਰਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਵੱਧ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਗਦਾ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ, ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ, ਚੰਦ ਤੇ ਵੱਡੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵਿਥਾਪਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਲਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਦੇ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਦਹਿਸਤਨਾਕ ਸੀ ਕਿ ਨਿਕੁੰਭ ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੇ ਵਾਨਰ, ਦੋਵੇਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਪਰ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚੈ ਵਾਲਾ ਹਨੁਮਾਨ ਛਾਤੀ ਤਾਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਗਦੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਬਲੀ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਗਦਾ ਨਿਕੁੰਭ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ।