ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਯਜਨ ਚਮਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਿਆ।" ਫਿਰ ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਗਿਰਿਆ ਹੈਂ, ਮੂਰਖ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਪਸ ਆ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਡਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੇਬਸੀ ਸੁਣੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ!" ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਰਚੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਤਾਰੇ ਬਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਇੰਦਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਗਤ ਇੰਦਰ ਤੋں ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਹ ਨਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਵੇਂਦਗੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਦਾ ਲਈ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਜਗਤ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿਓ।" ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।" ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਬਲ ਉਲਟਾ, ਅਮਰਤੁਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਰੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਯਜਨ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੀਏ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੀਏ; ਉਹ ਜੰਗਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤੇ ਅਟਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕੇਵਲ ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਧਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਯਜਨ ਲਈ ਰਾਖੀ ਹੋਈ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਪਸ਼ੂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਯਜਨ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਨ, ਜੇ ਰਾਜਾ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਪਸ਼ੂ ਲਿਆ ਕੇ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਤਪੋਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਟਕਣਾਂ ਵਿਚ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਭਰਗੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸੀਕਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਅਤੁੱਟ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ?" ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚ ਦਿਓ। ਹੇ ਭਾਰਗਵ, ਯਜਨ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਯੋਗ ਪਸ਼ੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰੁੱਸੀਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਚਾਂਗਾ।" ਰੁੱਸੀਕਾ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲ ਪਈ...