ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਕਿ ਇক্ষਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਨਿਆਇਕ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਦੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵਰਗ ਜਾਵੇ, ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਓ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ। ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਚੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਤਪੰਨ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗੁ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇক্ষਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ 'ਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਯਾਜਕ ਵਜੋਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯਾਜਕ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ੍ਞ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਵਨ ਦੀ ਕੜਛੀ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਦੇਹ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚਾਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾ। ਮੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਚਮੁਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਓ ਮੂਰਖ, ਉਲਟਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਿਰ ਉਲਟਾ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਕਾਰਿਆ, "ਬਚਾਓ ਮੈਨੂੰ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!" ਅਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਵੇ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਲ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਲੀਕ ਬਣਾਈ। ਆਪਣੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਜੇਕਰ ਲੋੜ ਪਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਇੰਦਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਹ ਨਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਰਾਜਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਲਈ ਸਵਰਗ ਸਦੀਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ।" ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਥਿਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਸਿਰ ਉਲਟਾ, ਅਮਰ ਜਿਹਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੀਕ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾਤਮਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿਚ ਇਕਸਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਰੰਣਵਾਸੀ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਆਓ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਚਲ ਕੇ ਉਥੇ ਤਪ ਕਰੀਏ। ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਹ ਅਰੰਣ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਕਠਿਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕੇਵਲ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਜਦ ਯਜ੍ਞ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਪਸ਼ੂ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਦ ਪਸ਼ੂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਯਾਜਕ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ... (ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਥਾ ਅਗਲੇ ਸਰਗ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ।