ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਾਅਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹੋਦਯ ਦੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅੱਗੇ ਨਿਮਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ: "ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਪਣੀ ਇਸੀ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਦੇਵਲੋਕ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ।" ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਯਾਜਕ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਹੋਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਵਨ ਦੀ ਚਮਚੀ ਉਚੱਕੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਂਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਮਹਿੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ, ਹੇ ਮੂਰਖ! ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਵਾਪਸ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਚੀਕ ਮਾਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, "ਬਚਾਓ!" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੀਕਿਆ, "ਰੁਕੋ! ਰੁਕੋ!" ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਰਚ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਨਵਾਂ ਇੰਦਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ!" ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿੰਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ! ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਬੋਲੀਆਂ, "ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ।" "ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਲਈ ਸਵਰਗ ਸਦਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਤਾਰਾਂ ਸਦਾ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਸਾਰੇ ਕੁਸ਼ਲਮੰਗਲ ਹੋਣ।" ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਰਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਪਾ ਕੇ, ਧਰਮੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਲਾਹੀ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਬਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਰਣਿਆਸੀ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਚਲੋ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੀਏ।" "ਪੱਛਮੀ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਖੇ, ਅਸੀਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੇ; ਉਹ ਜੰਗਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਬੇਅੰਤ ਸੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ।