ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਦੋ ਕੰਡੇ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੂਰਨ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਚੰਨ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਅਸੀਮ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ? ਇਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ।” ਵਿੱਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ ਦਸ ਸੀਸਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ, ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ, ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ, ਰਣਨੀਤੀ ਤੇ ਸਲਾਹ—all ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।” “ਇਸਦੇ ਬਲ ਤੇ ਹੀ ਲੰਕਾ ਨਿਡਰ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ੍ਯਮਾਲਿਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤਿਕਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਸਵੈਯੰਭੂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਯਤਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਕਵਚ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਘਾਰਿਆ।” “ਇਸ ਮਹਾਨ ਅਤਿਕਾਇਆ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ਼ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਜਲਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਵਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਚੂਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੜੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਬਲੀ ਅਤਿਕਾਇਆ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਤੰਤੁਨਾਦ ਦੌਲਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨੇਤਾ—ਕੁਮੁਦ, ਦ੍ਵਿਵਿਦ, ਮੈੰਦ, ਨੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭਾ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਪਰ ਅਤਿਕਾਇਆ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜਾਨਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਮਨੇ-ਸਾਮਨੇ ਆਏ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਜਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਉਸ ਅਤਿਕਾਇਆ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਾਰੀ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤੋਂ ਡਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਹਰਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਜੋ ਲੜ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਛਲਾਂਗ ਲਾ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਦਾ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਲ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰੇ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉੱਠ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੂਣੀ ਵਿਚੋਂ ਤੀਰ ਕੱਢਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣਿਆ ਤੇ ਅਤਿਕਾਇਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਤੁ ਦੀ ਧੁਨ ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜੀ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਰ ਗਏ। ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਚੰਭੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਅਤਿਕਾਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉੱਠਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਤੇ ਤੀਖਾ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੂੰ ਤਾਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈਂ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ; ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ। ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ?” “ਮੇਰੇ ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਨਾ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਧਰਤੀ—ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਸੋਇਆ ਹੋਇਆ ਕਾਲ-ਅੱਗ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ; ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖ ਦੇ ਤੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ—ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾ ਗਵਾ। ਜਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਜਿੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਰਹਿ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।” “ਮੇਰੇ ਇਹ ਤੀਖੇ ਤੀਰ ਵੇਖ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਤਪਤ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਤੀਰ, ਸੱਪ ਵਰਗਾ, ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਤੀਰ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ। ਅਤਿਕਾਇਆ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧੀਰ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਇਆ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਿਖਾ, ਦੁਸ਼ਟ!” “ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕਰ, ਨਾ ਕਿ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ; ਜੋ ਸੂਰਵੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ ਯਾਦ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼, ਤੇ ਰਥ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾ—ਚਾਹੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਾ ਦਿਆਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਪੱਕੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਡਾਲੀ ਤੋਂ ਢਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੀਰ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਹਲਕਾ ਨਾ ਲੈ; ਜੰਗ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਮੌਤ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਅਤਿਕਾਇਆ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਟਕਰਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।