ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਉਹ ਸੁੰਝੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਉਠਿਆ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਉਹ ਫੇਰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਵੱਜ ਪਿਆ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਫ਼ੌਜੀ ਵੱਡੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗਦੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਾਂਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਅਨੀਕਾ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਗਦੇ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਦੱਸ ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਦੜੀ ਨਾਲ ਵੱਜੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਛੱਡ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਫੌਜ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਪਈ। ਜਦ ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਹ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ। ਇਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਚਰਣ (ਸਰਗ) ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਤਾਸ਼, ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਨ, ਜੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ—ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਤਿਕਾਯ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਫੇਰ, ਆਪਣੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਮਸਤਕ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਪੁਕਾਰ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ ਗਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗਰਜ, ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਟਾਂਣ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਕੂੰਭਕਰਨ ਆਪ ਹੀ ਉੱਠ ਆਇਆ ਹੋਵੇ—ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਕृति ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਣੂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪਗ ਲਾਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਯੋਧੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਅਤਿਕਾਯ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਨਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਆ ਗਏ। ਫਿਰ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅਤਿਕਾਯ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਬੱਦਲ ਗਰਜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ?" "ਇਹ, ਜੋ ਤਿੱਖੇ ਭਾਲਿਆਂ, ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ, ਜਿਸਦੇ ਰਥ ਲੰਸੇ ਕਾਲ ਦੇ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸਦੇ ਧਨੁਸ਼, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਰਥ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਜਿਸਦਾ ਰਥ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।" "ਇਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਝੰਡਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ, ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੱਸੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸਦਾ ਤਿੰਨ-ਪੱਟੀ ਵਾਲਾ ਧਨੁਸ਼, ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਝੰਡੇ, ਪਤਾਕਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਥ, ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਸਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੀਹ, ਦੱਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਤਰਕਸ਼ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਪੀਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੰਤੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਸਦੇ ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ, ਚਾਰ-ਚਾਰ ਹੱਥੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਠੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।" "ਇਸਦੀ ਲਾਲ ਗਲੇ ਵਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤੰਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ, ਵੱਡੀ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ (ਮੌਤ) ਵਰਗਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਮੂੰਹ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ।" "ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ।" "ਉਸਦਾ ਡਰਾਉਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਦੋ ਕੰਨ ਵਾਲੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਦੱਸੋ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਡਰ ਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ?" ਰਾਮ, ਅਸੀਮ ਉਰਜਾ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਰਾਵਣ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਬਲ ਵਾਲਾ, ਦੱਸ ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ।" "ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕਤਵਰ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।" "ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਚਲਾਉਣ, ਫੌਜ ਦੀ ਕਤਾਰ ਤੋੜਣ, ਸਮਝੌਤਾ, ਦਾਨ, ਯੁੱਦੀ ਚਲਾਕੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।" "ਇਸਦੀ ਬਾਂਹ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਲੰਕਾ ਡਰ ਰਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਧੰਨਯਮਾਲਿਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤਿਕਾਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।" "ਸਵੈ-ਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜੇਯਤਾ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਵਚ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਅਤਿਕਾਯ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਮਦ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਤੋਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ।