ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਯਤਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਆ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਨ, ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਸਮਗਰੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ; ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਹੋਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਜਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹੁਣ, ਇਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ, ਤਪਸਵੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁਵਾਰਜਨ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ) ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ, ਪਰ ਮਹੋਦਯਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਕਿ ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਡਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਇਸ ਦੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਹੋਮ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” “ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਇਹ ਤਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਹੋਦਯਾ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਹਿ ਉਠਾ, “ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਇਹ ਪਾਪੀ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅੱਜ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਸੱਤ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਪਾਸ ਬਣ ਕੇ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਓਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦਯ, ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ।” “ਬਦਸੂਰਤ ਤੇ ਵਿਅੰਗ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਅਤੇ ਮਹੋਦਯਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ—” “ਉਹ, ਹਰੇਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਦਨਾਮ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਤੇ ਦਇਆ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ।” “ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਰਹੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਵਾਅਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਇਕਸਠੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹੋਦਯਾ ਦੇ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਹੈ, ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।” “ਇਹ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹੇ।” “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ।” ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਤੁਰੰਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਯਜਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਹ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ।” “ਹੁਣ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਵਾਓ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੰਡਿਤ ਬਣਿਆ; ਹੋਰ ਪੰਡਿਤ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਤਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਯਜਨ ਦੀ ਚਮਚੀ ਉਚਾਲੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਉਠਾ, “ਮੇਰੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਦੇਖ, ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।” “ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਜਾ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।” “ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਦੇਖ, ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕਹਿੰਦੇ, “ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ, ਮੁੜ ਆ ਜਾ; ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਮਾਇਆ।” “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਮੂਰਖ, ਸਿਰ ਦੇ ਬਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾ।” ਮਹੇਂਦਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਮੁੜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ, “ਬਚਾਓ!” ਕਹਿੰਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ, “ਰੁਕੋ, ਰੁਕੋ!” ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸੱਤ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਰਚੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਪਸਿਆ, ਗੁੱਸਾ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ, ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।