ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ; ਭਾਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਮੈਂ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰ, ਹੇ ਧਨ੍ਯ ਵਿਅਕਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਭਾਗ ਰਾਹੀਂ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਭਾਗ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰ ਦੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦਾ ਉਨੱਠਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣ। ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। "ਹੇ ਇੱਖਵਾਕੁ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ; ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬੁਲਾਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰੇਂਗਾ। ਜੋ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਉੱਤ ਚੜ੍ਹੇਂਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਵਰਗ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਿਕ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਯਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ: "ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਮਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਲਿਆਓ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ।" ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਤਪ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁਜਾਤੀ (ਦੋ ਵਾਰ ਜੰਮੇ) ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ, ਪਰ ਮਹੋਦਯਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਾ ਆਇਆ; ਸਾਰੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਕੜਵੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹਿ ਉਠੇ। "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਸੁਣ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਕ ਖਸ਼ਤਰੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਇਸ਼ਵਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਭਾਗ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ?" ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਰੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹੋਦਯਾ ਵਾਲੇ ਵੀ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਹਿ ਉਠੇ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪੀ ਜਰੂਰ ਸੁੱਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅੱਜ, ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ। ਸੱਤ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਤਪਾ ਹੋ ਕੇ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦਇਆ, ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ। ਉਹ ਅਸੁਆਸਥ ਤੇ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਹੋਣਗੇ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬੇਇੱਜਤ ਫਿਰਣਗੇ; ਅਤੇ ਮਹੋਦਯਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਦਨਾਮ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਦਨਾਮ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਦਇਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਇਕਸਠਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹੋਦਯਾ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਤਦ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਦਾਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਜਾਵੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਫ਼ੌਰਨ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਇਹ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਦਰਨੀਯ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ ਸਕੇ।" ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਯਜਨੀਆ ਬਣ ਗਿਆ; ਹੋਰ ਯਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ; ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲਈ ਆਮੰਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਤਦ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਯਜਨ ਚਮਚ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਕਹਿ ਉਠਿਆ: "ਮੇਰੇ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਜਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਤਪ ਦਾ ਕੁਝ ਫਲ ਜਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।