ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਵਿਆਥਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਸੌ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਬੋਲਾਂਗਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ—even ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਮੈਂ ਖ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ। ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਆਚਰਨ ਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਬੇਅਸਰ ਹੈ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਭਾਗਵਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਹੈ—ਭਾਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਮੈਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਡਰ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।" "ਮੈਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰੇਂਗਾ। ਜੋ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਚੜ੍ਹੇਂਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਤੂੰ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਉਜਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਗੱਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਸਮੇਤ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼, ਮਿੱਤਰ, ਤੇ ਜੇੜੇ ਵੀ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਯਜਕ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ। ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਜਲੇ ਤਪੋਬਲ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤੇ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੁਜਾਤੀ (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ) ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆ ਗਏ, ਪਰ ਮਹੁਦਯਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀਆਂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਿਆ: ਚੰਡਾਲ ਲਈ ਖ਼ਤਰੀ ਕਿਵੇਂ ਯਜਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ? ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਹਵਨ ਦਾ ਭਾਗ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਣਗੇ?" ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ੀ, ਮਹੁਦਯਾ ਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਝ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਦੁਸ਼ਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਣਗੇ; ਅੱਜ, ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਯਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ।" "ਸੱਤ ਸੋ ਜਨਮ ਤੱਕ ਇਹ ਮ੍ਰਿਤਪਾ ਹੋਣਗੇ, ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦਯੀ, ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ।" "ਵਿਕਲਾਂਗ, ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ, ਇੱਤਰ-ਇੱਤਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਤੇ ਮਹੁਦਯਾ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਿੰਦਿਆ, ਉਹ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਿਆ ਰਹਿਤ।" "ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਮੇਰੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਅਗਲੀ ਘੜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹੁਦਯਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਜੋ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਦਾਨੀ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀ ਕਠੋਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਜੋ ਆਖੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਦਰਨੀਯ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਸਕੇ।" "ਚਲੋ, ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਯਜਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯਜਕ ਬਣਿਆ। ਹੋਰ ਪੰਡਤ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ...